اعظم شاهعلی: «سوگ تروماتیک می‌تواند باورهای اصلی انسان را هم بلرزاند»

به گزارش آذربایجان آنلاین، اعظم شاهعلی در گفت‌وگوی تفصیلی با این رسانه درباره تفاوت سوگ فردی و سوگ جمعی اظهار کرد: سوگ فردی زمانی رخ می‌دهد که فرد عزیزی را از دست می‌دهد و برای آن فقدان سوگواری می‌کند. ما انواع مختلفی از سوگ داریم؛ سوگ ساده، سوگ پیچیده و سوگ تروماتیک. در سوگ ساده، معمولاً فرد به دلیل بیماری یا روند طبیعی زندگی عزیزش را از دست می‌دهد و اگرچه اندوه عمیق است، اما روند آن قابل پیش‌بینی‌تر است.

وی افزود: در سوگ تروماتیک یا پیچیده، فقدان به شکل ناگهانی، دلخراش و همراه با صحنه‌های تکان‌دهنده اتفاق می‌افتد. شدت حادثه می‌تواند به‌حدی باشد که نه‌تنها احساسات، بلکه باورهای اساسی فرد را نیز متزلزل کند. وقتی این نوع سوگ در مقیاسی گسترده و برای تعداد زیادی از افراد و با زمینه‌ای مشترک رخ می‌دهد، به سوگ جمعی تبدیل می‌شود؛ یعنی حادثه‌ای که افراد احساس می‌کنند «فقط برای من نیست»، بلکه برای شهر، جامعه یا گروه بزرگی اتفاق افتاده است.

شاهعلی تصریح کرد: در سوگ جمعی، غم عمومی بسیار بالاست و گاهی افراد احساس می‌کنند شرایط از کنترل خارج شده است. در چنین وضعیتی، ممکن است افراد نتوانند فوراً به فکر «حل کردن» سوگ باشند و ناچار باشند مدتی این اندوه را با خود حمل کنند تا شرایط به ثبات نسبی برسد و امکان بازسازی روانی فراهم شود. نکته مهم این است که اگر حمایت و رسیدگی مناسب وجود نداشته باشد، این سوگ می‌تواند به شکل مزمن درآید.

نشانه‌های ورود جامعه به مرحله سوگ جمعی

این متخصص سلامت روان درباره نشانه‌های سوگ جمعی توضیح داد: یکی از نشانه‌های مهم این است که در هر جمعی که حضور پیدا می‌کنیم، محور گفت‌وگو همان حادثه و پیامدهای آن است. افراد مدام درباره آن صحبت می‌کنند، دنبال علت و معلول می‌گردند و می‌خواهند بدانند چرا این اتفاق افتاده، در حالی که در بسیاری از موارد هیچ کنترلی بر شرایط ندارند.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی امید به آینده کاهش پیدا می‌کند، نوعی احساس استیصال در جامعه شکل می‌گیرد و این وضعیت فقط در گفت‌وگوها باقی نمی‌ماند، بلکه در عملکرد شغلی، روابط اجتماعی و حتی تصمیم‌های روزمره افراد هم دیده می‌شود. انگار همه چیز مانند حلقه‌های یک زنجیر به هم متصل است و یک اتفاق می‌تواند کل چرخه زندگی افراد را تحت تأثیر قرار دهد.

شاهعلی با اشاره به تأثیر این فضا بر مشاغل و فعالیت‌های اقتصادی گفت: حتی در حوزه کسب‌وکار نیز این حال‌و‌هوا دیده می‌شود. برخی افراد می‌گویند با وجود اینکه حال روحی مناسبی ندارند، مجبورند برای تأمین معاش خود تلاش کنند. همین تضاد میان اندوه درونی و ضرورت ادامه زندگی، نشان‌دهنده گستردگی اثر سوگ جمعی است.

تأثیر قطع اینترنت بر تجربه سوگ جمعی

وی درباره اثر قطع اینترنت و محدود شدن ارتباطات آنلاین بر تجربه سوگ جمعی اظهار کرد: ما در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی زندگی می‌کنیم و بخش قابل توجهی از آموزش، ارتباطات، کسب‌وکار و حتی حمایت‌های اجتماعی از طریق فضای آنلاین انجام می‌شود. وقتی اینترنت قطع می‌شود، در تمام این حوزه‌ها یک گسست ایجاد می‌شود که می‌تواند عملکرد افراد را کاهش داده و استرس را افزایش دهد.

شاهعلی افزود: قطع ارتباطات آنلاین می‌تواند احساس ابهام و بی‌اطمینانی را تشدید کند. افراد ممکن است با خود بگویند چه اتفاقی در حال رخ دادن است که از ما پنهان می‌شود؟ همین ابهام، نگرانی ایجاد می‌کند. نگرانی در واقع نوعی اضطراب مربوط به آینده است؛ زمانی که فرد نمی‌داند چه رخدادی در پیش است، ذهن او درگیر نشخوار فکری می‌شود و واکنش‌های بدنی منفی مانند تنش، بی‌خوابی یا بی‌قراری بروز می‌کند.

وی تأکید کرد: این فرایندها به‌صورت زنجیره‌وار به هم متصل‌اند و در نتیجه قطع اینترنت و محدود شدن گفت‌وگوی عمومی می‌تواند احساس انزوا، بی‌اعتمادی و اضطراب را در جامعه افزایش دهد.

نقش نهادهای رسمی و مدنی در ترمیم روانی جامعه

این متخصص سلامت روان درباره تجربه‌های علمی و جهانی در مواجهه با بحران‌ها گفت: مهم‌ترین اقدام، فراهم کردن فضایی برای ترمیم است. وقتی جامعه با یک بحران بزرگ مواجه می‌شود، ذهن و باورهای افراد به شدت درگیر می‌شود و گاهی شدت حادثه به‌حدی است که حتی باورهای بنیادین فرد را هم تغییر می‌دهد.

این وضعیت می‌تواند آسیب‌زا باشد و نیاز به مداخله تخصصی دارد.

شاهعلی افزود: لازم است افرادی که از نظر هیجانی، شغلی یا کیفیت زندگی آسیب دیده‌اند شناسایی شوند و از روش‌های تخصصی برای کمک به آن‌ها استفاده شود تا بتوانند به سمت زندگی نرمال و پایدار حرکت کنند. بخشی از این حمایت‌ها می‌تواند از طریق خدمات مشاوره‌ای و روان‌شناختی ارائه شود.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در این حوزه گفت: برای نمونه، انجمن روانشناسی ایران خدمات مشاوره و ویزیت رایگان برای افراد آسیب‌دیده در نظر گرفته است تا آن‌ها بتوانند به‌صورت آنلاین یا حضوری از این خدمات استفاده کنند و با بهره‌گیری از روش‌های تخصصی، آسیب‌های روانی خود را کاهش داده و روند ترمیم را آغاز کنند.

شاهعلی در پایان خاطرنشان کرد: در برخی شرایط، سوگ به‌سرعت قابل حل نیست و نیاز به زمان دارد. اما اگر بسترهای حمایتی مناسب فراهم شود، می‌توان از مزمن شدن آن جلوگیری کرد و جامعه را به سمت بازسازی روانی و بازگشت به ثبات هدایت کرد.