پروازهای ایران زیر سایه تحریم؛ فشار چندلایه بر مسیرهای ارتباطی

به گزارش آذربایجان آنلاین، وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که از ۲۳ سپتامبر، شرکت‌های خارجی ارائه‌دهنده خدماتی مانند سوخت‌رسانی، خدمات فرودگاهی و فروش بلیت به هواپیماهای ایرانی، در معرض تحریم‌های ثانویه آمریکا قرار گرفته‌اند. واشنگتن مدعی است برخی شرکت‌های هواپیمایی ایران در انتقال نیرو و تجهیزات نظامی نقش دارند.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز هشدار داده است شرکت‌هایی که به هواپیماهای ایرانی سوخت یا خدمات فرودگاهی ارائه کنند، ممکن است با محدودیت در دسترسی به نظام مالی آمریکا و دلار مواجه شوند.
کدام پروازها متوقف شدند؟
اجرای این سیاست در روزهای اخیر به محدودیت در تعدادی از مسیرهای منطقه‌ای منجر شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پروازهای تهران به بغداد و مسقط با توقف یا لغو مواجه شده‌اند و هواپیمایی ماهان نیز پروازهای خود به ترکیه و عمان را متوقف کرده است.
گرجستان نیز محدودیت‌هایی برای پروازهای ایران اعمال کرده و جمهوری آذربایجان اعلام کرده شرکت‌های هواپیمایی ایرانی امکان استفاده از فرودگاه‌های این کشور را نخواهند داشت.
با این حال، وضعیت همه مسیرها یکسان نیست. برخی پروازهای ایران به چین و روسیه همچنان برقرار بوده‌اند و گزارش وال‌استریت ژورنال از ادامه پرواز ماهان به مسکو و گوانگژو حکایت دارد. برخی مسیرها به مقصد دبی و نجف نیز در مقاطع مختلف همچنان فعال بوده‌اند.
بنابراین فعلاً نمی‌توان از «قطع کامل پروازهای خارجی ایران» سخن گفت؛ آنچه در حال شکل‌گیری است، کاهش تدریجی و تکه‌تکه شدن شبکه پروازهای بین‌المللی ایران است.

تبعات؛ ماجرا فقط مسافر نیست

اهمیت این اتفاق زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم هواپیما تنها مسافر جابه‌جا نمی‌کند. بخشی از دارو، واکسن، قطعات و کالاهای حساس نیز از مسیر هوایی منتقل می‌شوند و جایگزین کردن این مسیرها با حمل‌ونقل زمینی یا دریایی همیشه امکان‌پذیر نیست.
داود رنگی، نایب‌رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی، درباره تأثیر محدودیت‌های هوایی بر کالاهای ضروری هشدار داده و گفته است در مورد کالاهایی مانند واکسن و دارو، محدودیت حمل هوایی می‌تواند تبعات جدی داشته باشد.
از سوی دیگر، کاهش پروازهای مستقیم میان ایران و کشورهای منطقه، هزینه و زمان سفر را افزایش می‌دهد. مسافری که پیش از این با یک پرواز مستقیم به استانبول، بغداد یا مسقط می‌رفت، ممکن است ناچار شود از مسیرهای غیرمستقیم یا زمینی استفاده کند؛ موضوعی که به‌طور طبیعی هزینه بیشتری به همراه دارد.

فشار بر زنجیره تأمین

مشکل بزرگ‌تر زمانی ایجاد می‌شود که محدودیت هوایی در کنار فشارهای دریایی و زمینی قرار بگیرد.
اگر حمل دریایی با مشکل مواجه باشد و بخشی از کالاها به مسیر زمینی منتقل شود، اما همزمان ظرفیت حمل‌ونقل هوایی نیز کاهش پیدا کند، گزینه‌های جایگزین برای تجارت ایران محدودتر می‌شوند.
این وضعیت می‌تواند به افزایش هزینه حمل، طولانی‌تر شدن زمان انتقال کالا و دشوارتر شدن فعالیت شرکت‌هایی منجر شود که برای تجارت منطقه‌ای به رفت‌وآمد سریع مدیران، کارشناسان و نیروهای فنی نیاز دارند.
به بیان دیگر، تحریم هوانوردی فقط صنعت هواپیمایی را هدف نمی‌گیرد؛ بلکه می‌تواند هزینه ارتباط اقتصادی ایران با جهان خارج را افزایش دهد.
چین و روسیه؛ مسیرهای باقی‌مانده
در این میان، ادامه پروازهای ایران به چین و روسیه اهمیت ویژه‌ای دارد. چین از مدت‌ها قبل با تحریم‌های یکجانبه آمریکا علیه ایران مخالفت کرده و ادامه فعالیت برخی مسیرهای هوایی ایران در این کشور نشان می‌دهد پکن الزاماً سیاست واشنگتن را اجرا نمی‌کند.
روسیه نیز همچنان یکی از مسیرهای مهم هوایی ایران محسوب می‌شود. اما این دو کشور، هرچند بخشی از فشار را خنثی می‌کنند، نمی‌توانند به‌طور کامل جای شبکه گسترده پروازهای ایران به کشورهای منطقه را بگیرند.
بنابراین مسئله اصلی در ادامه مسیر این است که کشورهای دیگر تا چه اندازه حاضر به پذیرش ریسک تحریم ثانویه آمریکا برای حفظ ارتباط هوایی با ایران خواهند بود.
خطر اصلی چیست؟