دلار چرا ناگهان گران شد؟ نقش تنش‌های سیاسی در بازار ارز

به گزارش آذربایجان آنلاین، بازار ارز در هفته گذشته تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی وارد فاز تازه‌ای از نوسان شد و بار دیگر نشان داد که قیمت دلار در ایران تنها بر پایه متغیرهای اقتصادی تعیین نمی‌شود، بلکه از شرایط ژئوپلیتیکی نیز اثر می‌پذیرد.

در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای و حملات اخیر به جنوب کشور، نرخ دلار از محدوده ۱۷۶ هزار تومان تا کانال ۱۹۱ هزار تومان افزایش یافت؛ روندی که به باور کارشناسان، بیش از آنکه ریشه در تغییرات بنیادی اقتصاد داشته باشد، ناشی از افزایش ریسک‌های سیاسی و شکل‌گیری انتظارات تورمی است.

در چنین فضایی، اگرچه بانک مرکزی تلاش کرده با استفاده از ابزارهای مختلف بازار را مدیریت کند، اما تجربه نشان می‌دهد در دوره‌های افزایش نااطمینانی، واکنش بازار ارز به تحولات سیاسی سریع‌تر و شدیدتر از سایر عوامل است. این الگو تنها محدود به ایران نیست و در سطح جهانی نیز بازارهایی مانند نفت در زمان تنش‌های منطقه‌ای با نوسان مواجه می‌شوند.

در همین رابطه، حسین محمودی‌اصل، کارشناس مسائل اقتصادی، با اشاره به عوامل مؤثر بر افزایش نرخ ارز گفت: «در چنین شرایطی، محدودیت در صادرات نفت، دشوار شدن صادرات کالا، اختلال در حمل‌ونقل و بازگشت فشارهای تحریمی، روند ورود ارز حاصل از صادرات به کشور را با چالش مواجه می‌کند و کاهش عرضه ارز، در کنار افزایش نااطمینانی، زمینه رشد نرخ ارز را فراهم می‌سازد.»

وی در ادامه توضیح داد: «کاهش سرعت جابه‌جایی کالا از طریق بنادر و اسکله‌ها، علاوه بر ایجاد اختلال در واردات، روند صادرات را نیز کُند می‌کند. در نتیجه، ارز حاصل از صادرات با تأخیر یا در حجم کمتری وارد کشور می‌شود. از سوی دیگر، افزایش نااطمینانی، تقاضا برای خرید ارز را بالا می‌برد و هم‌زمانی کاهش عرضه و افزایش تقاضا، زمینه رشد نرخ دلار در هفته‌های اخیر را فراهم کرده است.»

این کارشناس اقتصادی همچنین تأکید کرد: «محدودیت در صادرات نفت و کاهش ظرفیت صادرات غیرنفتی، منابع ارزی کشور را تحت فشار قرار می‌دهد. طبیعی است هر زمان ورود ارز حاصل از صادرات کاهش یابد، عرضه ارز در بازار نیز محدودتر شده و نرخ ارز نسبت به این شرایط واکنش افزایشی نشان دهد.»

محمودی‌اصل درباره راهکارهای مدیریت بازار نیز بیان کرد: «هرچند سیاست‌های بانک مرکزی در کنترل بازار ارز اهمیت دارد، اما در شرایط افزایش ریسک‌های سیاسی لازم است از همه ظرفیت‌های موجود برای تأمین نیازهای ارزی استفاده شود. از جمله این اقدامات، فراهم کردن امکان استفاده از منابع ارزی خارج از کشور برای واردات کالاهای مورد نیاز است تا از انتقال نوسانات ارزی به بازار کالا و تشدید تورم جلوگیری شود.»

وی در ادامه افزود: «ممکن است نرخ ارز در کوتاه‌مدت تحت تأثیر عوامل سیاسی افزایش یا کاهش یابد، اما آنچه اهمیت بیشتری دارد، جلوگیری از انتقال این نوسانات به بازار کالا و کنترل تورم است.»

این کارشناس اقتصادی درباره علت افزایش اخیر نرخ دلار گفت: «رشد نرخ ارز در روزهای اخیر تا حد زیادی ناشی از پیامدهای اقتصادی تحولات سیاسی و منطقه‌ای است. این تحولات از یک سو صادرات نفت و کالا و در نتیجه ورود ارز به کشور را با چالش مواجه می‌کند و از سوی دیگر، نااطمینانی را افزایش داده و بخشی از فعالان اقتصادی و مردم را برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به سمت خرید ارز سوق می‌دهد؛ مجموعه این عوامل موجب افزایش تقاضا، کاهش عرضه و در نهایت رشد نرخ ارز می‌شود.»

وی در پایان تأکید کرد: «اقدامات بانک مرکزی و دولت برای مدیریت بازار ارز و کنترل نوسانات آن ضروری است، اما نمی‌توان تحولات بازار ارز را از رخدادهای سیاسی و امنیتی منطقه جدا دانست. نرخ ارز در اقتصاد ایران، همانند بسیاری از کشورهایی که با ریسک‌های ژئوپلیتیکی مواجه هستند، علاوه بر عوامل اقتصادی، از متغیرهای سیاسی نیز تأثیر می‌پذیرد. از این رو، هرگاه تحولات سیاسی موجب کاهش صادرات، محدودیت در ورود ارز به کشور و افزایش نااطمینانی و انتظارات تورمی در میان فعالان اقتصادی شود، بازار ارز نیز به‌طور طبیعی با افزایش نوسان و رشد قیمت مواجه خواهد شد.»