از توییت تا پرونده حقوقی؛ قالیباف چگونه روایت جنگ را به اسناد سازمان ملل گره زد

به گزارش آذربایجان آنلاین، پیام اخیر محمدباقر قالیباف در شبکه ایکس، در ظاهر یک دعوت ساده به مطالعه چند گزارش سازمان ملل است، اما در سطح تحلیل، نشانه یک تغییر مهم در نحوه مواجهه با جنگ روایت‌هاست. او نوشته است:
«اگر می‌خواهید بفهمید که چرا ایران برای انسانیت می‌جنگد و چرا اسرائیل تهدیدی جدی برای تمدن بشری به شمار می‌رود، این سه گزارش سازمان ملل را بخوانید»
و تأکید کرده است:
«آگاهی‌رسانی بخش مهمی از مقاومت است.»

او همچنین در توصیف این گزارش‌ها از عبارتی استفاده می‌کند که مستقیماً در ادبیات حقوق بشری ریشه دارد:
«این جنایت‌های جنگی را فقط به یک شکل می‌توان توصیف کرد: بیش از آنچه یک انسان می‌تواند تحمل کند.»

ارجاع قالیباف کاملاً هدفمند است. سه گزارش با عناوین:
«آناتومی نسل‌کشی»
«از اقتصاد اشغال تا اقتصاد نسل‌کشی»
و «فراتر از آنچه یک انسان می‌تواند تحمل کند: استفاده سیستماتیک از خشونت جنسی علیه فلسطینیان»

این عناوین در ادبیات نهادهای بین‌المللی، در بالاترین سطح هشدارهای حقوق بشری قرار می‌گیرند. مفاهیمی مانند «نسل‌کشی» یا «خشونت سیستماتیک»، صرفاً واژه‌های سیاسی نیستند، بلکه بار حقوقی مشخص دارند و می‌توانند در فرآیندهای رسمی بین‌المللی مورد استناد قرار گیرند.

اما اهمیت این ارجاع زمانی روشن‌تر می‌شود که داده‌های واقعی همین گزارش‌ها و همچنین واقعیت‌های میدانی جنگ، به‌صورت هم‌زمان دیده شود.

بر اساس داده‌های سازمان ملل، بحران انسانی در غزه به یکی از شدیدترین نمونه‌های سال‌های اخیر تبدیل شده است. در گزارش‌های مختلف، شمار کشته‌ها به ده‌ها هزار نفر رسیده و در برخی برآوردها از ۳۴ تا ۳۵ هزار نفر عبور کرده است. در این میان، بیش از ۱۴ هزار کودک و هزاران زن در میان قربانیان حضور دارند و حدود ۷۰ درصد کشته‌ها را زنان و کودکان تشکیل می‌دهند. این نسبت، در حقوق بشردوستانه بین‌المللی، یکی از شاخص‌های کلیدی برای ارزیابی ماهیت درگیری محسوب می‌شود.

در کنار تلفات، مسئله آوارگی نیز ابعاد گسترده‌ای دارد. حدود ۱.۹ میلیون نفر، یعنی نزدیک به ۸۵ درصد جمعیت غزه، آواره شده‌اند. هم‌زمان، بیش از ۱.۶ میلیون نفر با ناامنی شدید غذایی مواجه هستند و بخش قابل توجهی از جمعیت، دسترسی پایدار به آب، غذا و خدمات اولیه ندارند.

در حوزه زیرساخت، گزارش‌ها نشان می‌دهد حدود ۹۰ درصد مراکز آموزشی آسیب دیده یا تخریب شده‌اند و بخش بزرگی از مراکز درمانی از چرخه خدمات خارج شده‌اند. حتی صدها نفر از کارکنان سازمان ملل نیز در جریان درگیری‌ها کشته شده‌اند؛ موضوعی که در تاریخ فعالیت‌های بشردوستانه کم‌سابقه توصیف شده است.

این داده‌ها، همان بستری است که گزارش‌های مورد اشاره قالیباف بر اساس آن شکل گرفته‌اند. به همین دلیل، استفاده از مفاهیمی مانند «نسل‌کشی» یا «خشونت سیستماتیک»، بر پایه داده‌های میدانی، شهادت‌ها و ارزیابی‌های کارشناسی است، نه صرفاً ادبیات سیاسی.

اما در کنار این تصویر بین‌المللی، واقعیت‌های میدانی داخل ایران نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، از زمان آغاز درگیری‌ها، شمار کشته‌ها در ایران به بیش از ۱۹۰۰ نفر رسیده و دست‌کم ۲۰ هزار نفر نیز زخمی شده‌اند. این آمار، تصویری از شدت درگیری در داخل کشور ارائه می‌دهد.

روند زمانی این تلفات نیز قابل توجه است. تنها در ۹ روز نخست جنگ، بیش از ۱۲۵۵ نفر کشته و بیش از ۱۲ هزار نفر زخمی گزارش شده بود. در میان این قربانیان، دست‌کم ۲۰۰ زن و ۱۶۸ کودک حضور داشته‌اند؛ آماری که نشان می‌دهد دامنه اثرات جنگ، صرفاً محدود به نیروهای نظامی نبوده است.

در روزهای ابتدایی‌تر نیز، آمارها از بیش از ۵۵۰ کشته خبر می‌داد و اعلام شده بود که بیش از ۱۳۰ شهر در ایران هدف حملات قرار گرفته‌اند. این گستردگی جغرافیایی، نشان‌دهنده تبدیل شدن درگیری به یک بحران فراگیر است.

در کنار تلفات انسانی، گزارش‌ها به کشته شدن نیروهای درمانی و امدادی نیز اشاره دارند؛ موضوعی که در حقوق بشردوستانه بین‌المللی، به‌عنوان یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی شدت بحران شناخته می‌شود.

اگر این داده‌های میدانی را در کنار گزارش‌های سازمان ملل قرار دهیم، یک تصویر دو سطحی شکل می‌گیرد:
از یک‌سو، میدان جنگ با هزاران کشته و ده‌ها هزار زخمی
و از سوی دیگر، ثبت همین واقعیت‌ها در قالب گزارش‌های بین‌المللی

این همان نقطه‌ای است که اقدام قالیباف معنا پیدا می‌کند.

او به‌جای بازگویی این آمارها، مخاطب را مستقیماً به «منبع» ارجاع می‌دهد. این یک تغییر مهم در سطح ارتباطی است. در ادبیات سیاسی، ارجاع به اسناد بین‌المللی به معنای تلاش برای ارتقای روایت از سطح ادعا به سطح مستند است.

از منظر حقوقی، این موضوع اهمیت بیشتری دارد. گزارش‌های سازمان ملل می‌توانند در آینده مبنای تشکیل پرونده‌های حقوقی، اعمال فشارهای بین‌المللی یا حتی پیگیری‌های قضایی قرار گیرند. به بیان دیگر، این گزارش‌ها بخشی از «حافظه حقوقی جهان» هستند.

از زاویه راهبردی نیز، این اقدام نشان‌دهنده انتقال میدان است:
از روایت داخلی به عرصه بین‌المللی.

در این سطح، دیگر صرفاً این مهم نیست که چه گفته می‌شود، بلکه این مهم است که چه چیزی با سند و داده پشتیبانی می‌شود.

نکته مهم دیگر، مخاطب این پیام است. ساختار پیام قالیباف نشان می‌دهد که این پیام، از ابتدا برای افکار عمومی جهانی طراحی شده است. دعوت مستقیم به مطالعه گزارش‌های سازمان ملل، یعنی ورود به میدان جهانی روایت‌ها.

در سطح بالاتر، این اقدام را می‌توان بخشی از یک تغییر در «مهندسی روایت» دانست؛ جایی که به‌جای تولید مواضع پراکنده، یک روایت مستند، قابل ارجاع و قابل بازنشر در سطح بین‌المللی شکل می‌گیرد.

جمع‌بندی این تحول در سه محور قابل ارائه است:

نخست، میدان: جنگی با هزاران کشته و ده‌ها هزار زخمی در ایران و منطقه
دوم، ابزار: استفاده از داده‌ها و گزارش‌های رسمی سازمان ملل
سوم، هدف: تبدیل روایت به یک چارچوب مستند و قابل پیگیری در سطح جهانی

سرنخ اصلی اینجاست:
وقتی داده‌های میدانی با اسناد بین‌المللی گره می‌خورند، روایت از سطح خبر عبور می‌کند و وارد سطح پرونده می‌شود.

این همان نقطه‌ای است که جنگ، فقط در میدان نظامی تعریف نمی‌شود؛
بلکه در حافظه حقوقی و افکار عمومی جهان نیز شکل می‌گیرد.