از شورای امنیت تا کوه کلنگ؛ آیا پرونده هسته‌ای ایران وارد مرحله خطرناک‌تری می‌شود؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان تلاش کرده‌اند شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را به سمت تشدید فشار بر ایران و گزارش پرونده این کشور به شورای امنیت سوق دهند. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که پس از حملات قبلی به تأسیسات هسته‌ای ایران، آژانس درباره وضعیت بخشی از مواد هسته‌ای و امکان راستی‌آزمایی کامل آن با محدودیت‌هایی مواجه شده است.

رویترز گزارش داده است که یکی از نگرانی‌های اصلی در این زمینه، از دست رفتن تداوم اطلاعات درباره ذخایر اورانیوم ایران، از جمله مواد غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد، است. در نتیجه، مسئله نظارت و راستی‌آزمایی برنامه هسته‌ای ایران بار دیگر به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان تهران و کشورهای غربی تبدیل شده است.

در عین حال، بازگشت تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران موضوعی تازه نیست. بر اساس اطلاعات رسمی سازمان ملل، سازوکار «اسنپ‌بک» در سپتامبر ۲۰۲۵ فعال شد و تحریم‌های قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت علیه ایران مجدداً برقرار شد. بنابراین، بحث کنونی را باید بیشتر در چارچوب تشدید فشارهای سیاسی و حقوقی علیه تهران و تلاش برای فعال‌تر کردن پرونده هسته‌ای ایران در شورای امنیت بررسی کرد، نه ارجاع یک پرونده برای نخستین‌بار.

در همین زمینه، علی قلهکی با اشاره به روند ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت، این اقدام را در ارتباط با احتمال یک عملیات نظامی علیه زیرساخت‌های هسته‌ای کشور ارزیابی کرده است.

قلهکی در اظهارنظری که درباره این موضوع منتشر کرده، می‌گوید:

«ارجاعِ پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل» به دنبال مشروع‌سازی یک اقدام خاص آمریکا در حوزه هسته‌ای علیه ایران است؛ کف این اقدام می‌تواند «حمله به تأسیسات کوه کلنگ» باشد.

این اظهارات، دیدگاه و تحلیل علی قلهکی درباره ارتباط میان روند دیپلماتیک و حقوقی پرونده هسته‌ای ایران با گزینه نظامی آمریکا است و به معنای اثبات وجود چنین ارتباطی نیست. با این حال، همزمانی افزایش فشارهای بین‌المللی با تهدیدهای مستقیم آمریکا، باعث شده است احتمال قرار گرفتن یک اقدام نظامی جدید در دستور کار واشنگتن بار دیگر مورد توجه قرار گیرد.

در سوی دیگر، دونالد ترامپ نیز درباره تأسیسات کوه کلنگ موضعی تهدیدآمیز اتخاذ کرده و گفته است: آمریکا دقیقاً می‌داند در این مجموعه چه می‌گذرد و فعالیت‌های آن را زیر نظر دارد. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین از احتمال حمله به این تأسیسات سخن گفته و پایان جنگ را به تحولات سیاسی و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر مرتبط دانسته است.

این اظهارات زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که کوه کلنگ به دلیل ساختار مستحکم و تونلی خود، یکی از دشوارترین اهداف احتمالی برای عملیات نظامی علیه زیرساخت‌های هسته‌ای ایران محسوب می‌شود.

کوه کلنگ مجموعه‌ای مستحکم و تونلی در نزدیکی تأسیسات هسته‌ای نطنز است. اهمیت این مجموعه در آن است که برخلاف تأسیسات شناخته‌شده روی زمین، بخش‌هایی از زیرساخت آن در عمق زمین و داخل تونل قرار گرفته است؛ موضوعی که احتمالاً عملیات نظامی علیه آن را پیچیده‌تر می‌کند.

بر اساس گزارش رویترز، این سایت تاکنون مورد حمله قرار نگرفته، اما از اواسط ژوئیه در فهرست اهداف احتمالی آمریکا قرار داشته است. همین مسئله باعث شده است تهدیدهای اخیر ترامپ درباره کوه کلنگ صرفاً یک اظهارنظر معمول سیاسی تلقی نشود و در چارچوب تحولات نظامی گسترده‌تر منطقه مورد توجه قرار گیرد.

اگر آمریکا به کوه کلنگ حمله کند، موضوع صرفاً تخریب یک تأسیسات دیگر نخواهد بود. چنین حمله‌ای می‌تواند این پیام را به تهران منتقل کند که واشنگتن قصد دارد حتی زیرساخت‌هایی را که در حملات قبلی آسیب ندیده یا به دلیل استحکامات و عمق بالا در برابر حمله مقاوم مانده‌اند، هدف قرار دهد.

نخستین پیامد احتمالی چنین اقدامی، افزایش شدید تنش میان ایران و آمریکا خواهد بود. حمله به یک تأسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای می‌تواند تهران را به پاسخ مستقیم یا غیرمستقیم وادار کند و دامنه درگیری را از سایت‌های هسته‌ای به پایگاه‌های نظامی، زیرساخت‌های انرژی و حتی مسیرهای دریایی گسترش دهد.

دومین پیامد، ضربه به مسیر دیپلماسی است. هنگامی که همزمان با فشار در شورای امنیت، تهدید نظامی نیز مطرح باشد، فضای لازم برای مذاکره محدودتر می‌شود. هر حمله جدید می‌تواند بی‌اعتمادی میان طرفین را افزایش داده و بازگشت به میز مذاکره را دشوارتر کند.

سومین پیامد به بازار انرژی مربوط می‌شود. تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین نقاط این معادله است و افزایش تنش میان ایران و آمریکا می‌تواند نگرانی درباره امنیت کشتیرانی و صادرات نفت و گاز را افزایش دهد. در همین حال، رویترز گزارش داده است که در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای، قیمت نفت برنت از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است.

چهارمین پیامد، خود برنامه هسته‌ای ایران است. حمله نظامی می‌تواند بخشی از زیرساخت فیزیکی را تخریب کند، اما لزوماً دانش فنی، نیروی انسانی و ظرفیت علمی کشور را از بین نمی‌برد. حتی این احتمال وجود دارد که فشار نظامی، محاسبات راهبردی تهران را تغییر داده و همکاری با نهادهای نظارتی بین‌المللی را دشوارتر کند.

در اینجا باید میان «ارجاع یا گزارش پرونده به شورای امنیت» و «صدور مجوز برای اقدام نظامی» تفاوت قائل شد. شورای امنیت می‌تواند به پرونده هسته‌ای ایران رسیدگی کند و تصمیم‌های سیاسی، حقوقی یا تحریمی اتخاذ کند، اما صرف ارجاع پرونده به این شورا به معنای صدور مجوز حمله نظامی نیست.

از سوی دیگر، این روند می‌تواند هزینه سیاسی و حقوقی فعالیت‌های مورد مناقشه هسته‌ای ایران را افزایش دهد و زمینه را برای فشارهای بیشتر فراهم کند. در مقابل، اگر همزمان گزینه نظامی نیز از سوی آمریکا مطرح باشد، ترکیب این دو مسیر می‌تواند شرایطی متفاوت از یک فشار صرفاً دیپلماتیک ایجاد کند.

بنابراین، تحلیل علی قلهکی درباره اینکه ارجاع پرونده می‌تواند با هدف مشروع‌سازی یک اقدام نظامی دنبال شود، یک سناریوی قابل بحث است، اما نمی‌توان آن را بدون اسناد مستقل به‌عنوان واقعیت قطعی مطرح کرد.

پرونده هسته‌ای ایران اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که فاصله میان دیپلماسی، فشار سیاسی و تهدید نظامی بیش از گذشته کاهش یافته است. از یک سو، کشورهای غربی تلاش می‌کنند پرونده هسته‌ای تهران را در چارچوب سازوکارهای بین‌المللی و شورای امنیت فعال‌تر کنند و از سوی دیگر، رئیس‌جمهور آمریکا به‌طور مستقیم از احتمال حمله به تأسیسات کوه کلنگ سخن می‌گوید.

در چنین شرایطی، کوه کلنگ تنها یک تأسیسات زیرزمینی نیست؛ این مجموعه می‌تواند به نمادی از مرحله جدید تقابل بر سر برنامه هسته‌ای ایران تبدیل شود؛ مرحله‌ای که در آن فشار دیپلماتیک و تهدید نظامی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

با این حال، خطر اصلی تنها در احتمال آسیب دیدن یک سایت هسته‌ای خلاصه نمی‌شود. اگر حمله‌ای علیه کوه کلنگ انجام شود، واکنش ایران، احتمال گسترش درگیری، وضعیت تنگه هرمز، بازار انرژی و آینده مذاکرات همگی می‌توانند تحت تأثیر قرار گیرند.

در نهایت، پرسش اصلی این نیست که آیا یک حمله می‌تواند یک تأسیسات را تخریب کند یا نه؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا چنین اقدامی می‌تواند پرونده هسته‌ای ایران را از مسیر مذاکره خارج کرده و منطقه را وارد چرخه‌ای تازه از اقدام، پاسخ و تشدید تنش کند.