شب بدون حمله؛ آیا واشنگتن و تهران به نقطه مکث رسیده‌اند یا طوفان بزرگ‌تری در راه است؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، تا زمان تنظیم این گزارش، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) از آغاز حمله جدید به ایران خبر نداده و رسانه‌های ایرانی نیز گزارشی از انفجارهای گسترده یا حملات تازه آمریکا منتشر نکرده‌اند. همچنین در ساعات گذشته، گزارش تأییدشده‌ای از حمله جدید ایران به پایگاه‌های آمریکا در منطقه منتشر نشده است؛ موضوعی که در مقایسه با شب‌های گذشته، تغییر محسوسی در فضای میدانی به شمار می‌رود.

هم‌زمان، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که واشنگتن همچنان با تهران در تماس است و به گفته او، مقام‌های ایرانی نسبت به گذشته «جدی‌تر» شده‌اند، اما هنوز برای رسیدن به توافق آماده نیستند. او در عین حال هشدار داد که اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، آمریکا همچنان گزینه تشدید عملیات نظامی را در اختیار دارد.

این سخنان از آن جهت اهمیت دارد که ترامپ هم‌زمان دو پیام متفاوت را مخابره می‌کند؛ از یک سو از ادامه گفت‌وگوها سخن می‌گوید و از سوی دیگر، تهدید به حملات شدیدتر را کنار نمی‌گذارد. این همان راهبردی است که بسیاری از تحلیلگران روابط بین‌الملل از آن با عنوان «دیپلماسی همراه با فشار» یاد می‌کنند؛ راهبردی که در آن، قدرت نظامی نه به عنوان جایگزین مذاکره، بلکه به عنوان اهرمی برای افزایش قدرت چانه‌زنی در میز گفت‌وگو به کار گرفته می‌شود.

در کنار اظهارات ترامپ، گزارش‌هایی نیز از تلاش پاکستان برای فعال کردن دوباره مسیر میانجیگری میان تهران و واشنگتن منتشر شده است. بر اساس این گزارش‌ها، اسلام‌آباد در حال رایزنی با طرف‌های مختلف برای کاهش تنش و بازگرداندن دو کشور به مسیر مذاکرات است؛ اقدامی که نشان می‌دهد بازیگران منطقه‌ای نیز نگران گسترش دامنه درگیری و پیامدهای آن بر امنیت خلیج فارس، بازار انرژی و اقتصاد منطقه هستند.

اما آیا سکوت یک‌شبه در میدان نبرد را می‌توان نشانه پایان بحران دانست؟

پاسخ بسیاری از کارشناسان امنیتی منفی است. تجربه جنگ‌های مدرن نشان می‌دهد وقفه‌های کوتاه در عملیات نظامی، معمولاً به معنای پایان درگیری نیست. ارتش‌ها در جریان عملیات‌های طولانی، برای ارزیابی نتایج حملات، جابه‌جایی تجهیزات، تکمیل اطلاعات، بازآرایی یگان‌ها و طراحی مرحله بعدی عملیات، گاهی به صورت موقت از شدت حملات می‌کاهند. بنابراین کاهش موقت حملات، لزوماً به معنای کاهش تنش نیست و حتی ممکن است مقدمه‌ای برای حملات گسترده‌تر باشد.

از سوی دیگر، همین وقفه‌های میدانی معمولاً بهترین فرصت را برای فعال شدن کانال‌های دیپلماتیک فراهم می‌کنند. میانجی‌ها زمانی بیشترین شانس موفقیت را دارند که هیچ‌یک از طرفین احساس شکست کامل یا پیروزی قاطع نداشته باشند. در چنین شرایطی، هر دو طرف تلاش می‌کنند ضمن حفظ توان بازدارندگی، هزینه‌های ادامه جنگ را نیز مدیریت کنند.

نکته مهم دیگر، تغییر تدریجی ادبیات مقام‌های آمریکایی است. در هفته‌های گذشته، تمرکز اصلی واشنگتن بر فشار نظامی و پاسخ به حملات ایران بود، اما اکنون هم‌زمان با ادامه عملیات، بار دیگر از «راه‌حل سیاسی» سخن گفته می‌شود. این تغییر لحن، اگرچه به معنای تغییر راهبرد آمریکا نیست، اما نشان می‌دهد کاخ سفید در کنار ابزار نظامی، همچنان برای مسیر مذاکره نیز جایگاه ویژه‌ای قائل است.

در مقابل، جمهوری اسلامی ایران تاکنون واکنش رسمی تازه‌ای به اظهارات اخیر ترامپ درباره ادامه گفت‌وگوها نشان نداده است. همین سکوت، فضای تحلیل را پیچیده‌تر کرده است؛ زیرا مشخص نیست تهران این اظهارات را بخشی از جنگ روانی می‌داند یا ترجیح داده است موضع خود را از طریق کانال‌های دیپلماتیک و نه رسانه‌ای دنبال کند.

آنچه این تحولات را از بسیاری از بحران‌های گذشته متمایز می‌کند، هم‌زمانی سه روند است؛ ادامه آمادگی نظامی، فعال شدن میانجی‌های منطقه‌ای و بازگشت ادبیات مذاکره به مواضع رسمی آمریکا.

ترکیب این سه عامل نشان می‌دهد بحران کنونی نه به سمت یک جنگ تمام‌عیار حرکت قطعی کرده و نه وارد مرحله صلح شده است؛ بلکه در نقطه‌ای قرار دارد که هر تصمیم سیاسی یا هر خطای محاسباتی می‌تواند مسیر آن را به سرعت تغییر دهد.

در چنین شرایطی، سه سناریو بیش از سایر گزینه‌ها قابل تصور است. سناریوی نخست، موفقیت نسبی میانجی‌ها و بازگشت تدریجی طرفین به مذاکرات است؛ مسیری که می‌تواند از گسترش جنگ جلوگیری کند، اما تحقق آن مستلزم کاهش تنش و ارائه امتیازهای متقابل خواهد بود. سناریوی دوم، ادامه وضعیت فعلی است؛ یعنی نه جنگ فراگیر و نه توافق سیاسی، بلکه حملات محدود، پاسخ‌های کنترل‌شده و مذاکراتی که هم‌زمان ادامه پیدا می‌کند. این سناریو، از نگاه بسیاری از تحلیلگران، محتمل‌ترین گزینه در کوتاه‌مدت است. سناریوی سوم نیز شکست کامل تلاش‌های دیپلماتیک و آغاز دور جدیدی از عملیات نظامی با دامنه گسترده‌تر است؛ گزینه‌ای که خود ترامپ نیز با تأکید بر امکان «حملات شدیدتر» به آن اشاره کرده است.

شب بدون حمله را نمی‌توان به معنای پایان بحران تعبیر کرد. این سکوت، بیش از آنکه نشانه آرامش باشد، بیانگر ورود رویارویی ایران و آمریکا به مرحله‌ای پیچیده‌تر است؛ مرحله‌ای که در آن، میدان و دیپلماسی به‌طور هم‌زمان فعال هستند و هر تحول سیاسی می‌تواند معادلات نظامی را تغییر دهد و هر رخداد میدانی نیز مسیر مذاکرات را دگرگون کند. به همین دلیل، سرنوشت این بحران نه با یک شب آرام، بلکه با تصمیم‌هایی مشخص خواهد شد که در روزهای آینده در تهران، واشنگتن و پایتخت‌های میانجی گرفته می‌شود.