شوک تازه به مذاکرات؛ ترامپ تعهد کتبی از ایران می‌خواهد

به گزارش آذربایجان آنلاین، شبکه ای‌بی‌سی نیوز به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که دونالد ترامپ پس از بررسی آخرین روند مذاکرات با ایران در نشست اتاق وضعیت کاخ سفید، تصمیم گرفته سطح مطالبات آمریکا را افزایش دهد و به جای دریافت تضمین‌های شفاهی، خواستار تعهدات مکتوب و رسمی از سوی جمهوری اسلامی ایران شود.

بر اساس این گزارش، مقام‌های آمریکایی معتقد بودند مذاکره‌کنندگان ایرانی در گفت‌وگوهای اخیر آمادگی خود را برای بررسی برخی موضوعات مرتبط با پرونده هسته‌ای اعلام کرده‌اند، اما ترامپ این تضمین‌ها را برای پیشبرد توافق کافی ندانسته و خواستار ثبت رسمی و مکتوب تعهدات شده است.

این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که طی هفته‌های گذشته فضای مذاکرات به سمت شکل‌گیری یک تفاهم اولیه حرکت کرده بود و حتی برخی رسانه‌های غربی از نزدیک شدن دو طرف به توافقی موقت برای مدیریت اختلافات خبر داده بودند. با این حال، درخواست جدید واشنگتن نشان می‌دهد بی‌اعتمادی میان دو طرف همچنان یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی مذاکرات باقی مانده است.

همزمان مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا نیز در کمیته روابط خارجی سنای این کشور جزئیات بیشتری از خواسته‌های دولت ترامپ ارائه کرد. او تأکید کرد ایران باید درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا وارد مذاکرات مشخص شود و همچنین درباره محدودیت‌های بلندمدت بر برنامه غنی‌سازی خود گفت‌وگو کند.

روبیو گفت:
«هرگونه کاهش تحریم‌ها مستلزم آن است که ایران در حوزه برنامه هسته‌ای گام‌های مشخص، پایدار و قابل راستی‌آزمایی بردارد.»

این اظهارات نشان می‌دهد دولت آمریکا همچنان تلاش می‌کند موضوع رفع تحریم‌ها را به مجموعه‌ای از تعهدات جدید گره بزند؛ موضوعی که در تمامی دوره‌های مذاکرات هسته‌ای یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف میان تهران و واشنگتن بوده است.

از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید کرده است که برنامه هسته‌ای کشور ماهیتی صلح‌آمیز دارد و غنی‌سازی در داخل کشور یک حق قانونی، مشروع و غیرقابل چشم‌پوشی محسوب می‌شود. تهران همچنین بارها اعلام کرده است که هرگونه توافق احتمالی باید به رفع واقعی تحریم‌ها و بهره‌مندی ملموس مردم ایران از نتایج اقتصادی آن منجر شود.

تحلیلگران معتقدند درخواست جدید ترامپ را باید در چارچوب تحولات سیاسی داخلی آمریکا نیز ارزیابی کرد. رئیس‌جمهور آمریکا از یک سو با فشار جریان‌های تندرو جمهوری‌خواه و لابی‌های نزدیک به اسرائیل مواجه است و از سوی دیگر تلاش می‌کند هرگونه توافق احتمالی با ایران را به عنوان یک دستاورد سیاسی برای دولت خود معرفی کند. به همین دلیل، افزایش مطالبات واشنگتن می‌تواند تلاشی برای کسب امتیازات بیشتر در مراحل پایانی مذاکرات باشد.

برخی کارشناسان نیز معتقدند رفتار آمریکا در هفته‌های اخیر شباهت زیادی به الگوی سنتی مذاکراتی واشنگتن دارد؛ الگویی که در آن پس از نزدیک شدن طرفین به یک تفاهم اولیه، خواسته‌های جدیدی مطرح می‌شود تا توازن مذاکرات به سود آمریکا تغییر کند. همین مسئله باعث شده موضوع تضمین‌های اجرایی و حقوقی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مذاکره‌کنندگان ایرانی تبدیل شود.

دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا نیز اخیراً تأکید کرده بود:
«ما به دنبال توافق هستیم، اما توافقی که تضمین کند ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نخواهد کرد و منافع آمریکا به طور کامل حفظ می‌شود.»

همین تفاوت در تعریف «توافق مطلوب» یکی از مهم‌ترین چالش‌های مذاکرات فعلی محسوب می‌شود. در حالی که تهران بر رفع مؤثر تحریم‌ها، دسترسی عملی به منابع مالی و حفظ حقوق هسته‌ای خود تأکید دارد، واشنگتن تلاش می‌کند دامنه تعهدات ایران را گسترده‌تر کرده و آنها را در قالب تعهدات مکتوب و قابل راستی‌آزمایی تثبیت کند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند مذاکرات وارد مرحله‌ای شده که اختلافات اصلی دیگر صرفاً فنی نیست، بلکه به موضوع اعتماد، ضمانت اجرا و تفسیر طرفین از مفهوم توافق بازمی‌گردد.

اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می‌شود که تجربه خروج آمریکا از توافق هسته‌ای و بازگشت تحریم‌ها همچنان در حافظه سیاسی ایران زنده است.

بسیاری از کارشناسان داخلی معتقدند هرگونه توافق جدید بدون تضمین‌های معتبر و سازوکارهای اجرایی روشن، می‌تواند با همان چالش‌هایی مواجه شود که توافق‌های گذشته را با مشکل روبه‌رو کرد. از همین رو تهران تلاش می‌کند پیش از پذیرش هرگونه تعهد جدید، از دریافت منافع اقتصادی ملموس و تضمین‌های عملی اطمینان حاصل کند.

از منظر راهبردی، آنچه امروز در مذاکرات جریان دارد صرفاً اختلاف بر سر چند بند فنی هسته‌ای نیست. مسئله اصلی به میزان اعتماد، نحوه اجرای تعهدات و تضمین بهره‌مندی طرفین از نتایج توافق بازمی‌گردد. به همین دلیل، هرچند دو طرف همچنان از ادامه مذاکرات سخن می‌گویند، اما فاصله میان مواضع آنها در برخی موضوعات کلیدی همچنان قابل توجه است.

در چنین شرایطی، درخواست تازه ترامپ را می‌توان نشانه‌ای از ورود مذاکرات به مرحله‌ای حساس دانست؛ مرحله‌ای که در آن هر دو طرف تلاش می‌کنند پیش از رسیدن به توافق نهایی، بیشترین امتیازات ممکن را کسب کنند. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرگاه سطح مطالبات طرف آمریکایی افزایش یافته، روند مذاکرات نیز با کندی و پیچیدگی بیشتری همراه شده است.

بسیاری از ناظران معتقدند آنچه امروز در میز مذاکرات تعیین‌کننده خواهد بود، نه صرفاً متن توافق، بلکه میزان تضمین‌های اجرایی و قابلیت اعتماد به تعهدات طرف مقابل است. جمهوری اسلامی ایران به دنبال توافقی است که نتایج آن در اقتصاد کشور، تجارت خارجی، دسترسی به منابع مالی و زندگی روزمره مردم قابل مشاهده باشد و در مقابل، آمریکا تلاش می‌کند محدودیت‌های بلندمدت‌تری را بر برنامه هسته‌ای ایران تحمیل کند.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا افزایش خواسته‌های واشنگتن صرفاً بخشی از تاکتیک چانه‌زنی در آستانه توافق است یا نشانه‌ای از شکل‌گیری بن‌بستی جدید در مذاکرات. پاسخ این پرسش احتمالاً در روزهای آینده و با واکنش رسمی تهران به درخواست‌های تازه آمریکا روشن‌تر خواهد شد؛ واکنشی که می‌تواند مسیر یکی از مهم‌ترین پرونده‌های سیاست خارجی منطقه را در ماه‌های آینده مشخص کند.