«ایران» تمدنی که در جنگ تحمیلی با بمب ویران نشد؛ میراثی که هنوز نفس می‌کشد

به گزارش آذربایجان آنلاین، حملات هوایی گسترده آمریکا و رژیم صهیونیستی در بازه زمانی ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵، اگرچه با ادعای هدف قرار دادن تأسیسات نظامی صورت گرفت، اما مستندات رسمی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران پرده از یک حقیقت تلخ و راهبردی برداشت؛ هدف، تمدن ایران بود.

بر اساس آخرین آمار اعلام شده از سوی وزارت میراث فرهنگی، در طول این جنگ مشترک، ۱۳۲ بنای تاریخی و فرهنگی در ۱۸ استان ایران تخریب یا آسیب دیده‌اند. استانی که بیشترین ضربه را خورد، تهران با بیش از ۶۰ اثر بود. پس از آن اصفهان با ۲۳ اثر در رتبه دوم قرار دارد. گلستان و کردستان هر کدام با ۱۲ اثر در رتبه‌های بعدی ایستاده‌اند. اما این آمار خشک، چیزی از عمق فاجعه نمی‌گوید. فهرست آسیب‌دیدگان، نام‌هایی است که هر کدام صفحه‌ای از کتاب پرافتخار تمدن ایران‌زمین را ورق می‌زنند.

این آثار، شاهدان خاموش اما گویای دوران‌ها بوده‌اند؛ هر نقش و نگار، هر ستون برافراشته، حکایتی از رنج‌ها ما با گذشتگان است؛ پلی است که ما را به نیاکانمان وصل می‌کند و هویت ما را در دنیایی پرآشوب، معنا می‌بخشد. وقتی بنایی باستانی مورد هجوم قرار می‌گیرد، نه فقط آجر و گچ، که بخشی از حافظه جمعی ما خدشه‌دار می‌شود. این داغی است که بر دل تاریخ می‌نشیند، داغی که یادآور تجاوز به اصالت و روح یک ملت است.

نکته‌ای که کارشناسان میراث فرهنگی بر آن تأکید دارند، تنوع زمانی و هویتی این آثار است. در فهرست آسیب‌دیدگان، هم مسجد سپهسالار (مدرسه عالی شهید مطهری) دیده می‌شود، هم کاخ مرمر پهلوی، هم خانه احمد مصدق (نخست‌وزیر ملی‌گرای ایران)، هم موزه کانون پرورش فکری کودکان (ساخته شده در دوران پهلوی)، هم عمارت ارباب هرمز (مرکز زرتشتیان تهران)! این یعنی دشمن میان دوره‌های تاریخی، مذاهب، جریان‌های سیاسی و کارکردهای فرهنگی هیچ تفاوتی قائل نشده است. هدف، هر چیزی بوده که بوی «ایران» می‌داده است.

با توجه به آسیب واردشده به حدود ۶۵ بنای واجد ارزش و دارای ثبت جهانی و ملی در شهر تهران، معاونت شهرسازی و معماری با همکاری معاونت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان تهران دستورالعملی به منظور ارزیابی خسارات وارد شده و درجه‌بندی میزان آسیب ها تدوین کرده است. همچنین میزان آسیب‌دیدگی بناهای تاریخی و فرهنگی نیز در چهار درجه دسته‌بندی شده است. آسیب‌دیدگی درجه یک شامل بناهایی است که بر اثر اصابت مستقیم یا نزدیکی محل اصابت، دچار تخریب گسترده شده، قابلیت مرمت ندارند یا اصالت آن‌ها از بین رفته است. در آسیب‌دیدگی درجه دو، بناها دچار صدمات جدی شده‌اند اما اصالتشان حفظ شده و نیازمند مرمت استحفاظی و دقیق هستند. ابنیه درجه سه و چهار نیز به ترتیب دارای آسیب‌های متوسط و جزئی هستند و قابلیت مرمت دارند.

مسئولین ذی‌ربط شهرداری تهران در مدیریت بافت و بناهای تاریخی شهر تهران از بخشی از این ابنیه بازدید کرده و آسیب‌شناسی آن‌ها را انجام داده‌اند، اما به دلیل قرار داشتن برخی از این بناها در محدوده‌های نظامی و امنیتی، در حال حاضر امکان بازدید و برآورد خسارت در آن نقاط وجود ندارد.

سخنگوی شهرداری تهران با اشاره به انجام مقدمات لازم برای انعقاد قرارداد مرمت ابنیه آسیب‌دیده در جنگ، می‌گوید تهیه طرح مرمت اضطراری این بناها آغاز شده تا بلافاصله عملیات مرمت آن‌ها انجام شود.

اما حقیقت، همیشه قوی‌تر از هر گزندی است. این آثار، فقط سنگ و گل نیستند؛ آن‌ها تجلی روح ملت ایران هستند. قرن‌ها ایستاده‌اند، از زلزله‌ها، از سیل‌ها، از تاخت و تاز دشمنان. هر گزندی که به آن‌ها وارد شود، دردناک است، اما هرگز نمی‌تواند جوهر اصلی آن‌ها را از بین ببرد. تاریخ ایران، چون رودی عمیق و جاری است که هیچ سدی نمی‌تواند برای همیشه راهش را ببندد. این تمدن، در تار و پود فرهنگ، زبان، هنر و جان مردمانش زنده است.