«ایران» در تب گرمایش؛ آماری از تغییرات اقلیمی و پژواک حوادث طبیعی

به گزارش آذربایجان آنلاین، امروزه، روند فزاینده‌ی تخریب محیط زیست و سرزمین‌ها، که ریشه در تغییرات اقلیمی دارد، در بسیاری از نقاط جهان به معضلی جدی بدل گشته است که گاه از کنترل خارج می‌شود!

بر اساس داده‌های معتبر علمی و گزارش‌های سازمان‌های هواشناسی، متوسط دمای ایران در دهه‌های اخیر روندی صعودی را تجربه کرده است. پژوهش‌ها حاکی از آن است که دمای میانگین سالانه در ایران، بیش از ۱.۵ درجه سانتی‌گراد نسبت به دوران پیشاصنعتی افزایش یافته است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین جهانی، نگران‌کننده‌تر به نظر می‌رسد. این افزایش دما، نه تنها تابستان‌ها را سوزان‌تر و طولانی‌تر کرده، بلکه زمستان‌ها را نیز از سرمای پیشین تهی ساخته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که تعداد روزهایِ یخبندان در بسیاری از مناطق کشور رو به کاهش است و این امر، تعادل اکوسیستم‌ها را بر هم می‌زند.

خشکسالی و کمبود منابع آبی، یکی از بارزترین نشانه‌های این تغییرات است که نه تنها در ایران، بلکه در اقصای نقاط منطقه‌ی غرب آسیا، زندگی مردمان را تحت تأثیر قرار داده است. این مشکل، مختص منطقه‌ی ما نیست؛ در نقاط دیگر جهان نیز شاهد معضلات مشابهی هستیم، از جمله در جنوب ایالات متحده آمریکا، در حوضه‌ی رودخانه‌ی کلرادو که با کشور مکزیک، اشتراک آبی دارد و با بحران کمبود آب دست و پنجه نرم می‌کند.

ایران همواره با تنش آبی مواجه بوده، اما تغییرات اقلیمی این بحران را به سطحی بی‌سابقه رسانده است. طبق گزارش‌ها، بیش از ۷۰ درصد مساحت کشور در معرض درجات مختلفی از خشکسالی قرار دارد. کاهش محسوس بارش‌ها در بسیاری از حوضه‌های آبریز، منجر به خشک شدن تالاب‌های مهمی چون گاوخونی و خشک‌رود شده و ذخایر سفره‌های زیرزمینی را به شدت کاهش داده است. این خشکسالی مزمن، علاوه بر تأثیر مستقیم بر کشاورزی و امنیت غذایی، به پدیده‌ی گرد و غبارهای گسترده دامن زده است.

پیامدها و مشکلات ناشی از تغییرات اقلیمی، روز به روز در مناطق گوناگون جهان فزونی یافته و ابعاد گسترده‌تری از آن آشکار می‌شود.

از حدود سال ۱۹۹۰ میلادی تا امروز شاهد افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و افزایش دمای جو کره زمین بودیم، به طوری که سال ۲۰۲۴ نخستین سال گرم تاریخ کره زمین و سال ۲۰۲۵ دومین سال گرم تاریخ کره زمین لقب گرفتند.

شاید متناقض به نظر برسد، اما در کنار خشکسالی، ایران شاهد افزایش وقوع سیلاب‌های ناگهانی و ویرانگر نیز بوده است. تغییر در الگوهای بارش، منجر به وقوع بارندگی‌های شدید و کوتاه‌مدت شده که ظرفیت طبیعت برای جذب آب را از بین برده و خسارات جبران‌ناپذیری بر مناطق مسکونی و زیرساخت‌ها وارد آورده است. در سال‌های اخیر، شاهد وقوع سیلاب‌های مخربی در استان‌هایی چون شیراز، لرستان و گلستان بوده‌ایم که منجر به تلفاتِ جانی و خسارات مالیِ هنگفت شده است.

همانطور که اشاره شد، افزایش دما و خشکسالی، بستر مناسبی را برایِ گسترش پدیده‌ی ریزگردها فراهم کرده است. افزایش دما، تبخیر را شدت بخشیده و پوشش گیاهی را تضعیف می‌کند و این امر، زمین‌های خشک و بیابانی را مستعد تبدیل شدن به کانون‌های تولید گرد و غبار می‌سازد. مناطقی چون خوزستان، به طور مداوم درگیرِ طوفان‌هایِ گرد و غبار هستند که سلامت شهروندان را به طور جدی به مخاطره می‌اندازد.

این آمارهای تکان‌دهنده، زنگ خطری جدی برای آینده‌ی ایران است. ادامه روند کنونی، نه تنها امنیت آبی و غذایی کشور را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند منجر به مهاجرت‌های اقلیمی و تشدید تنش‌های اجتماعی شود. اقدام عاجل، بازنگری در سیاست‌های زیست‌محیطی، توسعه‌ی انرژی‌های پاک و مدیریت پایدار منابع، تنها راهِ پیش رویِ ما برایِ عبور از این بحران و حفظ این سرزمین کهن برای نسل‌های آینده است.