بارندگی‌های اخیر تنش آبی کشور را کاهش نداد

به گزارش آذربایجان آنلاین، بررسی وضعیت بارندگی در استان‌های مختلف نیز بیانگر توزیع نامتوازن بارش‌ها در کشور است. در میان ۳۱ استان، هرمزگان با رشد ۷۴.۸ درصدی بیشترین افزایش بارش را تجربه کرده است؛ به‌طوری‌که در این استان ۲۸۴.۱ میلی‌متر بارندگی ثبت شده که ۱۲۱.۶ میلی‌متر بیشتر از میانگین بلندمدت است.

در مقابل، استان تهران با کاهش ۳۹.۷ درصدی بارش‌ها بیشترین افت بارندگی را در کشور داشته است. میزان بارش در پایتخت که در دوره بلندمدت ۲۵۹.۴ میلی‌متر بوده، در سال آبی جاری با ۱۰۲.۹ میلی‌متر کاهش به ۱۵۶.۶ میلی‌متر رسیده است.

همچنین در استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، ایلام، بوشهر، خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خوزستان، زنجان، کردستان، کرمان، کرمانشاه، گلستان و هرمزگان میزان بارش‌ها نسبت به میانگین بلندمدت افزایش داشته است.

با این حال در دو استان شمالی کشور نیز کاهش بارش ثبت شده و میزان بارندگی در گیلان و مازندران به ترتیب ۲۵.۲ و ۱۳.۸ درصد کمتر از حد نرمال گزارش شده است.

کارشناسان حوزه آب معتقدند اگر چه آمارهای امسال نشان‌دهنده بهبود نسبی بارندگی‌ها است، اما این افزایش محدود نمی‌تواند به معنای پایان بحران آب در کشور باشد، تغییرات اقلیمی، افزایش مصرف و وابستگی بالا به منابع آب زیرزمینی موجب شده است که حتی در سال‌های با بارندگی مناسب نیز کشور با تنش آبی مواجه باشد؛ موضوعی که با ورود به فصل تابستان و افزایش مصرف، اهمیت مدیریت مصرف را دوچندان می‌کند.

در چنین شرایطی، پدافند غیرعامل در حوزه آب و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های آبرسانی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. زیرساخت‌های آب و فاضلاب همواره در معرض تهدیدهای طبیعی و انسان‌ساخت مانند خشکسالی، سیلاب، قطع برق، حملات سایبری یا آسیب به تأسیسات قرار دارند و هرگونه اختلال در آن‌ها می‌تواند زندگی روزمره و فعالیت‌های اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد.

کارشناسان تأکید می‌کنند تاب‌آوری در صنعت آب به معنای توان پیشگیری از بحران، حفظ تداوم خدمات در شرایط اضطراری و بازگشت سریع به وضعیت عادی است. ایجاد منابع جایگزین، توسعه مخازن ذخیره، استفاده از سامانه‌های پایش هوشمند، تقویت حفاظت فیزیکی و سایبری تأسیسات و تشکیل تیم‌های واکنش سریع از جمله اقداماتی است که می‌تواند پایداری خدمات آبرسانی را افزایش دهد.

در کنار اقدامات فنی و مدیریتی، مدیریت مصرف آب نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور از تنش‌های آبی دارد. کاهش هدررفت، اصلاح الگوی مصرف، استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف و مشارکت عمومی در صرفه‌جویی می‌تواند فشار بر منابع محدود آبی را کاهش دهد.

بررسی وضعیت منابع آبی استان زنجان نشان می‌دهد این استان با چالش‌های جدی در حوزه آب مواجه است. زنجان با وسعتی حدود ۲۲ هزار کیلومتر مربع، بخش عمده آب مورد نیاز خود را از منابع زیرزمینی تأمین می‌کند.

در حال حاضر حدود ۸۵ درصد آب مورد نیاز استان از منابع زیرزمینی و تنها ۱۵ درصد از منابع آب سطحی تأمین می‌شود. این وابستگی در بخش کشاورزی به ۹۲ درصد و در بخش صنعت به ۹۵ درصد می‌رسد، در حالی که میانگین وابستگی کشور به منابع آب زیرزمینی حدود ۵۷ درصد است.

کارشناسان معتقدند این میزان برداشت فشار زیادی بر سفره‌های آب زیرزمینی استان وارد کرده است. آمارها نشان می‌دهد میانگین افت سالانه سطح آب‌های زیرزمینی در زنجان حدود ۷۳ سانتی‌متر است؛ رقمی که تقریباً دو برابر میانگین کشوری محسوب می‌شود.

بررسی‌های انجام‌ شده در دشت زنجان نیز حاکی از آن است که از سال ۱۳۷۰ تا مهرماه ۱۴۰۴ حدود ۴۱ میلیون مترمکعب از ذخایر آب زیرزمینی این دشت کاهش یافته که زنگ خطری جدی برای آینده منابع آبی استان به شمار می‌رود.

نمونه‌ای از این وضعیت در تأمین آب شرب شهر زنجان دیده می‌شود. در سال ۱۳۹۰ آب شرب شهر با ۱۸ حلقه چاه و دبی حدود ۱۲۰۰ لیتر بر ثانیه تأمین می‌شد، اما امروز با وجود افزایش تعداد چاه‌ها به ۷۲ حلقه، مجموع آبدهی آن‌ها به حدود ۴۵۰ لیتر بر ثانیه کاهش یافته است.

سرپرست شرکت آب منطقه‌ای زنجان با اشاره به چشم‌انداز منابع آبی استان در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: بر اساس برآوردها، در افق سال ۱۴۲۵ استان زنجان با کمبود حدود ۷۸ میلیون مترمکعب آب مواجه خواهد شد.

سعید صنعتی‌منفرد می‌افزاید: برای جبران این کمبود، لازم است سدهای در حال احداث استان هرچه سریع‌تر وارد مدار بهره‌برداری شوند تا بخشی از نیاز آب شرب و صنعت از منابع آب سطحی تأمین شود.

او با اشاره به برخی نگرانی‌ها درباره سدسازی ادامه می‌دهد: سدها الزاماً در تقابل با محیط‌زیست نیستند و در بسیاری موارد می‌توانند به پایداری جریان‌های زیست‌محیطی کمک کنند.

وی با اشاره به پروژه سد مشمپا اظهار می‌کند: این سد می‌تواند سالانه حدود ۲.۵ میلیون مترمکعب آب شرب و صنعتی تأمین کند، اما روند اجرای آن به دلیل مسائل مرتبط با مجوزهای زیست‌محیطی با کندی مواجه شده است.

در برخی سدها میزان خروجی آب برای تأمین نیازهای زیست‌محیطی حتی بیشتر از ورودی طبیعی رودخانه است که این موضوع نشان‌دهنده نقش سدها در تنظیم جریان آب است.