شنبه / ۲۵ مهر / ۱۴۰۵ Saturday / 17 October / 2026
×
از سفره‌های کوچک تا اضطراب‌های بزرگ؛ سلامت روان ایرانیان چگونه است؟
یادداشت هساره سلامی به مناسبت ۱۰ اکتبر، روز جهانی سلامت روان

از سفره‌های کوچک تا اضطراب‌های بزرگ؛ سلامت روان ایرانیان چگونه است؟

رقابت تازه بر سر مسیرهای انتقال انرژی دریای خزر

ترکیه می‌خواهد سهم بیشتری از نفت قزاقستان بگیرد

تهران - آذربایجان آنلاین - ترکیه با هدف تقویت جایگاه خود در مسیرهای انتقال انرژی دریای خزر، به دنبال افزایش سهم نفت قزاقستان از مسیر آکتائو، باکو و خط لوله باکو ـ تفلیس ـ جیحان است؛ مسیری که با وجود ظرفیت‌های راهبردی، همچنان با محدودیت‌های فنی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی روبه‌روست.
ترکیه می‌خواهد سهم بیشتری از نفت قزاقستان بگیرد

به گزارش آذربایجان آنلاین، افزایش اختلالات در مسیرهای انتقال نفت قزاقستان، بار دیگر توجه کارشناسان انرژی ترکیه را به ظرفیت‌های مسیر دریای خزر و نقش احتمالی آنکارا در انتقال نفت این کشور جلب کرده است.

برخی کارشناسان معتقدند ترکیه می‌تواند سهم بیشتری در انتقال نفت قزاقستان داشته باشد؛ با این حال، این مسیر تنها به انتقال نفت محدود نمی‌شود و توسعه ارتباطات ریلی، کریدور میانی، تجارت، انرژی و زیرساخت‌های ارتباطی میان آسیای مرکزی، جمهوری آذربایجان و ترکیه را نیز در بر می‌گیرد.

در این میان، بندر جیحان ترکیه می‌تواند نقشی فراتر از یک پایانه نفتی پیدا کند و به مرکزی برای ذخیره‌سازی، پالایش، تجارت و خدمات انرژی در شرق مدیترانه تبدیل شود.

روابط اقتصادی ترکیه و قزاقستان نیز در سال‌های اخیر گسترش یافته است. حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۰ میلیارد دلار نزدیک شد و بیش از سه هزار شرکت با سرمایه ترکیه در اقتصاد قزاقستان فعالیت دارند.

قزاقستان یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان نفت در منطقه است و بخش قابل توجهی از صادرات نفت خود را از طریق خط لوله کنسرسیوم کاسپین یا CPC به بندر نووروسیسک روسیه در دریای سیاه منتقل می‌کند.

حدود ۸۰ درصد نفت صادراتی قزاقستان از طریق این مسیر جابه‌جا می‌شود و همین وابستگی، آستانه را به سمت افزایش مسیرهای جایگزین سوق داده است. در این میان، انتقال نفت از بندر آکتائو در ساحل خزر به جمهوری آذربایجان و سپس از طریق خط لوله باکو ـ تفلیس ـ جیحان، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

با وجود این، انتقال حجم گسترده نفت قزاقستان از مسیر ترکیه به سادگی امکان‌پذیر نیست. ظرفیت بندر آکتائو، امکانات بارگیری نفتکش‌ها در دریای خزر و ظرفیت‌های موجود در مسیر انتقال، از جمله محدودیت‌های این طرح به شمار می‌روند.

همچنین نفت قزاقستان باید پس از انتقال از دریای خزر وارد شبکه باکو ـ تفلیس ـ جیحان شود که این خط لوله نیز ظرفیت و ملاحظات عملیاتی خاص خود را دارد. تفاوت در کیفیت نفت و مسائل مربوط به اختلاط محموله‌ها نیز از دیگر چالش‌های فنی این مسیر عنوان شده است.

هزینه حمل‌ونقل دریایی در خزر، شرایط جوی، ظرفیت ناوگان نفتکش و امکانات بنادر آکتائو و باکو نیز می‌تواند هزینه انتقال نفت قزاقستان به ترکیه را افزایش دهد؛ به همین دلیل این مسیر در شرایط فعلی نمی‌تواند جایگزین سریع و کامل CPC شود.

از سوی دیگر، کاهش وابستگی قزاقستان به مسیرهای روسیه از نظر ژئوپلیتیکی نیز حساسیت‌هایی ایجاد می‌کند. هرگونه تغییر جدی در مسیر صادرات نفت قزاقستان می‌تواند بر روابط میان آستانه، مسکو، باکو و آنکارا اثر بگذارد.

بر این اساس، سناریوی واقع‌بینانه برای ترکیه در کوتاه‌مدت، حذف مسیر CPC نیست؛ بلکه ایجاد یک مسیر مکمل برای انتقال بخشی از نفت قزاقستان و کاهش آسیب‌پذیری این کشور در برابر اختلالات احتمالی است.

برآوردهای مطرح‌شده نشان می‌دهد در صورت افزایش مشکلات در مسیر CPC، انتقال نفت قزاقستان از مسیر باکو ـ تفلیس ـ جیحان می‌تواند از حدود ۱.۴ میلیون تن به حدود ۲.۲ میلیون تن افزایش یابد؛ افزایشی که برای ترکیه اهمیت دارد اما هنوز یک تحول اساسی در بازار انرژی منطقه محسوب نمی‌شود.

در سناریوی بلندمدت‌تر، افزایش سرمایه‌گذاری آستانه و باکو در زیرساخت‌های انتقال می‌تواند حجم نفت عبوری از این مسیر را به ده‌ها میلیون تن نزدیک کند و جایگاه ترکیه و بندر جیحان را در تجارت انرژی شرق مدیترانه ارتقا دهد.

با این حال، واکنش احتمالی روسیه و افزایش هزینه‌های سیاسی و تجاری ناشی از کاهش وابستگی قزاقستان به مسیرهای روسیه، همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده آینده این مسیر خواهد بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *