فرسایش خاک و کم آبی، کشاورزی ترکیه را تضعیف کرده است

به گزارش آذربایجان آنلاین، کارشناسان ترکیه بر این باورند که بخش کشاورزی این کشور همزمان تحت فشار چند عامل قرار گرفته است؛ از یک سو تغییرات اقلیمی، خشکسالی، افت سطح آب های زیرزمینی و فرسایش خاک، توان تولید را کاهش داده و از سوی دیگر، افزایش هزینه های سوخت، کود، خوراک دام، برق و آبیاری، ادامه فعالیت را برای بسیاری از تولیدکنندگان دشوارتر کرده است.

خانم رنگین اوچکان، از پژوهشگران ترکیه، در تحلیلی درباره وضعیت کشاورزی این کشور تاکید کرده است که مشکلات امروز روستاهای ترکیه را دیگر نمی توان فقط با شاخص های اقتصادی توضیح داد. به گفته او، چرخه های طبیعی که در گذشته تداوم تولید کشاورزی را ممکن می کردند، دیگر مانند سابق عمل نمی کنند؛ الگوی بارش تغییر کرده، خشکسالی ها بیشتر شده، آب های زیرزمینی کاهش یافته و حاصلخیزی خاک نیز رو به افت گذاشته است.

این تحلیل نشان می دهد که بحران کشاورزی در ترکیه، صرفا به معنای کاهش محصول نیست، بلکه بر اشتغال، توزیع درآمد، مهاجرت و در نهایت بر بافت اجتماعی مناطق روستایی نیز اثر مستقیم می گذارد. از همین رو، رابطه میان بحران زیست محیطی و فقر روستایی در این کشور بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

بررسی روندهای چند دهه اخیر نیز حاکی از آن است که از دهه ۱۹۸۰ به این سو، ساختار کشاورزی ترکیه به شکل محسوسی تغییر کرده است. سهم مزارع کوچک خانوادگی کاهش یافته و در مقابل، الگوهای تولید در مقیاس بزرگ و ادغام شده با بازار گسترش پیدا کرده اند. اگرچه فناوری در برخی بخش ها ظرفیت تولید را بالا برده، اما همزمان هزینه های تولید نیز افزایش یافته و قدرت مانور کشاورزان خرد کمتر شده است.

کارشناسان می گویند این تحول، تنها اقتصادی نیست بلکه پیامد اجتماعی نیز دارد. بسیاری از روستاییانی که زمانی از راه کشاورزی امرار معاش می کردند، اکنون یا از چرخه تولید خارج شده اند یا کشاورزی برایشان به منبعی مکمل تبدیل شده است. در چنین شرایطی، دور شدن نسل جوان از کشاورزی و باقی ماندن سالمندان در روستاها، انتقال تجربه و دانش تولید به نسل های بعدی را نیز با مشکل روبه رو کرده است.

در کنار این تحولات، بحران منابع طبیعی به یکی از نگرانی های اصلی تبدیل شده است. بر اساس این گزارش، کاهش سطح آب در آناتولی مرکزی، افت آب های زیرزمینی در قونیه، افزایش فشار بر آبیاری در آناتولی جنوب شرقی و کاهش عملکرد محصولات در مناطق اژه و مدیترانه، از نشانه های آشکار اثر بحران اقلیمی بر کشاورزی ترکیه است.

فاطمه اوزتورک، پژوهشگر سیاست های زیست محیطی، نیز در یک تحقیق علمی تاکید کرده که فقر روستایی در ترکیه را نمی توان فقط با بحران اقتصادی یا ضعف سیاست های حمایتی توضیح داد. به گفته او، کشاورزی این کشور با یک محدودیت اکولوژیکی جدی روبه رو شده و تخریب خاک، فرسایش، کمبود آب و خطرات ناشی از تغییرات آب و هوایی، بخش کشاورزی را به سوی بن بست سوق می دهد.

او معتقد است اثر این بحران بر همه اقشار یکسان نیست. بنگاه های بزرگ تر به دلیل دسترسی بیشتر به سرمایه، فناوری، اعتبار و بیمه، تا حدی توان سازگاری دارند، اما تولیدکنندگان کوچک اغلب نخستین گروهی هستند که از خشکسالی و افت تولید آسیب می بینند. در نتیجه، کاهش تنوع و حجم محصول، افزایش بدهی، افت درآمد و خروج از چرخه تولید، برای آنان به روندی اجتناب ناپذیر تبدیل می شود.

از سوی دیگر، یکی از پیامدهای مهم این وضعیت، تشدید بیکاری و ناامنی شغلی در بخش کشاورزی است. افت تولید به معنای کاهش روزهای کاری، کاهش درآمد و افت توان بازپرداخت بدهی است؛ موضوعی که به ویژه برای کارگران فصلی کشاورزی، پیامدهای سنگین تری به همراه دارد.

هر ساله صدها هزار کارگر فصلی برای برداشت محصولات مختلف در استان های گوناگون ترکیه جابه جا می شوند، اما همین گروه از نخستین قربانیان افت تولید و کاهش سطح زیر کشت هستند. این کارگران معمولا بدون پوشش بیمه ای کار می کنند و همزمان با مشکلاتی چون مسکن نامناسب، دسترسی محدود به خدمات درمانی، آموزش کودکان و حمل و نقل مواجه اند. به این ترتیب، هر کاهش در تولید، مستقیما به کاهش کار و درآمد آنان منجر می شود.

در این میان، کارشناسان هشدار می دهند که بحران آب و هوا در ترکیه لزوما فقر تازه ای خلق نمی کند، بلکه نابرابری های پیشین را عمیق تر و آشکارتر می سازد. در واقع، کسانی که دسترسی محدودتری به آب، سرمایه، زمین و حمایت اجتماعی دارند، بیش از دیگران زیر فشار این بحران قرار می گیرند.

در مجموع، تحولات جاری نشان می دهد که کشاورزی ترکیه تنها با یک مشکل مقطعی یا نوسان بازار روبه رو نیست، بلکه با بحرانی چندلایه در حوزه آب، خاک، هزینه تولید و ساختار اجتماعی روستاها مواجه شده است؛ بحرانی که اگر برای آن راهکارهای پایدار در نظر گرفته نشود، می تواند هم امنیت غذایی و هم ثبات اجتماعی در بخش های وسیعی از این کشور را بیش از پیش تضعیف کند.