هویت تاریخی تبریز در حصار ساختمان‌های ناهمگون؛

به گزارش آذربایجان آنلاین کلان‌شهر تبریز به عنوان یکی از پایتخت‌های تاریخی ایران، این روزها با چالش جدیِ تغییر چهره بافت‌های کهن و جایگزینی خانه‌های سنتی با سازه‌های بلندمرتبه و ناهمگون روبرو است. کارشناسان بر این باورند که بدون تدوین یک برنامه جامع برای صیانت از هویت معماری بومی، بخش عمده‌ای از میراث فرهنگی این دیار در دهه‌های آینده به طور کامل از بین خواهد رفت.

عبور از کوچه‌های قدیمی تبریز، گویای یک واقعیت تلخ است؛ دیوارهای آجریِ چندصدساله و درگاه‌های منبت‌کاری‌شده، اکنون در محاصره دیوارهای سیمانی و نماهای سنگیِ وارداتی قرار گرفته‌اند که هیچ سنخیتی با پیشینه فرهنگی منطقه ندارند. این ناهمگونی کالبدی، نه تنها زیبایی دیداری شهر را مخدوش کرده، بلکه ساختار اجتماعی محلات قدیمی را نیز دگرگون ساخته است. کارشناسان امور شهری هشدار می‌دهند که ادامه این روند، تبریز را از اصالت تاریخی خود تهی خواهد کرد.

یکی از دلایل اصلی تمایل مالکان به تخریب خانه‌های قدیمی، هزینه‌های سرسام‌آور مرمت و نگهداری در کنار محدودیت‌های سخت‌گیرانه برای کاربری‌های نوین است. در حال حاضر، بسته‌های تشویقی کارآمدی برای ترغیب بخش خصوصی به بازسازی و احیای این بناها وجود ندارد. از سوی دیگر، قوانین موجود در حوزه شهرداری‌ها بیشتر بر تراکم‌فروشی و درآمدزایی تمرکز دارند تا حفظ اصالت محله‌ها؛ امری که راه را برای ورود سازندگان انبوه به حریم بافت‌های واجد ارزش باز کرده است.

برای خروج از این بحران، مدیریت شهری نیازمند تغییر نگرش از «تخریب و نوسازی» به «مرمت و بازآفرینی» است. ایجاد تسهیلات کم‌بهره برای مالکان، معافیت‌های عوارض برای کاربری‌های فرهنگی و گردشگری در خانه‌های قدیمی، و تصویب ضوابط سخت‌گیرانه برای ارتفاع‌سازی در حریم آثار ملی، از نخستین گام‌های عملی در این مسیر است. تجربه شهرهای تاریخی جهان نشان می‌دهد که حفظ میراث گذشته، خود می‌تواند به مهم‌ترین منبع درآمد پایدار شهری تبدیل شود

حفظ بافت تاریخی تبریز، تنها یک وظیفه میراثی نیست، بلکه حفظ ریشه‌های پیونددهنده نسل جدید با گذشته خویش است. اگر امروز تصمیمات قاطعی برای توقف ساخت‌وسازهای ناهمگون در محدوده تاریخی شهر اتخاذ نشود، فردا برای نجات تکه‌های باقی‌مانده از هویت آذربایجان بسیار دیر خواهد بود.