صف‌های طولانی بنزین؛ مردم هزینه ناترازی و ضعف نظارت را می‌دهند

به گزارش آذربایجان آنلاین، بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، در هشت روز نخست شهریورماه یک میلیارد و ۱۸۵ میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر بنزین توزیع شده و میانگین مصرف روزانه به حدود ۱۴۸ میلیون و ۱۵۰ هزار لیتر رسیده است؛ رقمی که در شمار رکوردهای کم‌سابقه مصرف بنزین کشور قرار دارد. در همین بازه، بیشترین تقاضای روزانه از ۱۵۴ میلیون لیتر عبور کرده است.
این ارقام در حالی ثبت شده که مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی پیش‌تر اعلام کرده بود میانگین توزیع روزانه بنزین در مردادماه حدود ۱۳۸ میلیون لیتر بوده و در سه روز نخست شهریور به ۱۴۵ میلیون لیتر رسیده است. به این ترتیب، مصرف و تقاضا در فاصله کوتاهی رشد قابل توجهی پیدا کرده است.
در تهران نیز فشار بر شبکه توزیع محسوس بوده است. فریدون یاسمی، مدیر منطقه تهران شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، اعلام کرده بود که در یک روز بیش از ۲۶ میلیون لیتر بنزین در پایتخت توزیع شده و میزان توزیع نسبت به شرایط عادی حدود ۳۰ درصد افزایش داشته است. به گفته او، افزایش ناگهانی تقاضا و ترافیک مسیرهای مواصلاتی موجب شد بنزین برخی جایگاه‌ها تمام شود و چند جایگاه برای ساعاتی از مدار خارج شوند.
بنابراین نمی‌توان همه صف‌های ایجادشده را صرفاً نتیجه شایعه دانست؛ بخشی از فشار ایجادشده بر جایگاه‌ها طبق اظهارات مقام مسئول شرکت ملی پخش، واقعاً ناشی از جهش تقاضا بوده است. البته این موضوع با ادعای «کمبود سراسری بنزین» تفاوت دارد و مسئولان نیز تأکید کرده‌اند که مشکل عمومی در تأمین سوخت وجود ندارد.
اما در کنار مسئله مصرف، موضوع نگران‌کننده دیگری نیز وجود دارد؛ گزارش‌هایی که از برخی جایگاه‌ها درباره محدودیت عرضه یا فروش بنزین با قیمت‌های بالاتر منتشر شده است. برای نمونه، درباره بنزین سوپر گزارش‌هایی از عرضه با قیمت هر لیتر ۱۳۵ هزار تومان منتشر شده که در همان گزارش نیز تأکید شده این ادعاها تأیید رسمی نشده‌اند.
اینجاست که نقش دستگاه‌های نظارتی اهمیت پیدا می‌کند. اگر در شرایطی که مردم برای دریافت بنزین ساعت‌ها در صف می‌ایستند، برخی جایگاه‌ها اقدام به فروش خارج از ضوابط یا دریافت مبالغ اضافی کنند، موضوع دیگر صرفاً یک مشکل سوختی نیست؛ بلکه مسئله‌ای مستقیم درباره حقوق مصرف‌کننده و نظارت بر شبکه توزیع است.
حتی سازمان بازرسی کل کشور نیز چهارم شهریورماه به‌دلیل شرایط ایجادشده، به‌صورت سرزده از چند جایگاه سوخت تهران بازدید کرد و نحوه توزیع بنزین و خدمات‌رسانی به شهروندان را مورد بررسی قرار داد. همین ورود نظارتی نشان می‌دهد وضعیت جایگاه‌ها و نحوه عرضه سوخت نیازمند توجه جدی است.
از سوی دیگر، نمی‌توان افزایش مصرف را صرفاً به رفتار مردم نسبت داد. خودروهای فرسوده و پرمصرف، ضعف حمل‌ونقل عمومی و افزایش سفرها از جمله عواملی هستند که بر مصرف بنزین اثر می‌گذارند. مدیرعامل شرکت ملی پخش نیز پیش‌تر از امکان صرفه‌جویی روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر با مدیریت مصرف سخن گفته بود.
با این حال، وقتی میانگین مصرف روزانه به حدود ۱۴۸ میلیون لیتر می‌رسد و در برخی روزها تقاضا از ۱۵۴ میلیون لیتر عبور می‌کند، کوچک‌ترین اختلال در تولید، انتقال یا توزیع می‌تواند خود را در قالب صف‌های طولانی نشان دهد. در چنین شرایطی، دولت نمی‌تواند تمام بار مسئله را به گردن مصرف‌کننده بیندازد؛ همان‌طور که مردم نیز نباید هزینه ضعف نظارت یا اختلال در شبکه توزیع را پرداخت کنند.
مسئله مهم دیگر، فضای روانی ایجادشده پیرامون قیمت بنزین است. دفتر معاون اول رئیس‌جمهور سوم شهریورماه اعلام کرد سهمیه‌های بنزین دست‌کم تا پایان شهریورماه تغییر نمی‌کند و اجرای فوری یا شوک ناگهانی در دستور کار نیست. با این حال، همین انتشار مکرر اخبار و شایعات درباره قیمت و سهمیه، خود می‌تواند تقاضای احتیاطی و هجوم مردم برای سوخت‌گیری را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، دولت باید دو مسیر را همزمان دنبال کند؛ نخست، اصلاح ریشه‌ای ناترازی مصرف و تولید از طریق نوسازی خودروهای فرسوده، توسعه حمل‌ونقل عمومی و افزایش بهره‌وری انرژی و دوم، تشدید نظارت بر جایگاه‌ها تا هیچ تخلف احتمالی در شرایط افزایش تقاضا به فرصتی برای سودجویی تبدیل نشود.

مردمی که ساعت‌ها در صف بنزین می‌ایستند، حق دارند بدانند دلیل این صف چیست و آیا با کمبود واقعی مواجه‌اند یا با اختلال مقطعی در توزیع. اگر جایگاهی تعطیل شده یا سهمیه‌ای برای عرضه ندارد، اطلاع‌رسانی شفاف ضروری است؛ و اگر جایگاهی بنزین را خارج از نرخ‌ها و ضوابط تعیین‌شده عرضه می‌کند، برخورد با آن باید سریع و قابل مشاهده باشد.
رکورد مصرف روزانه ۱۴۸ میلیون لیتر و عبور تقاضا از ۱۵۴ میلیون لیتر، یک هشدار جدی برای سیاست‌گذار است؛ اما صف‌های طولانی و گزارش‌های مربوط به فروش گران‌تر نیز هشدار دیگری است که نمی‌توان از کنار آن گذشت. مدیریت بحران بنزین فقط با افزایش عرضه حل نمی‌شود؛ مردم باید همزمان از تأمین سوخت، قیمت‌گذاری شفاف و نظارت واقعی بر جایگاه‌ها اطمینان داشته باشند.
در نهایت، اگر قرار است از مردم خواسته شود مصرف بنزین را مدیریت کنند، دولت نیز باید سهم خود را در مدیریت این بحران بپذیرد. رکورد مصرف، صف‌های طولانی و گزارش‌های تخلف احتمالی، هر سه یک پیام مشترک دارند: بنزین دیگر فقط مسئله مصرف مردم نیست؛ مسئله کیفیت حکمرانی، نظارت و مدیریت شبکه سوخت کشور است.