تمرکز ۵۴ درصدی جمعیت آذربایجان شرقی در تبریز؛ هشداری برای عدم توازن توسعه

به گزارش آذربایجان آنلاین، در نشست روز چهارشنبه، ۷ خرداد ۱۴۰۴، حیدر فتح‌زاده، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آذربایجان شرقی، در گفت‌وگو با مدیران و کارشناسان معاونت آمار و اطلاعات سازمان و مدیرکل دفتر استاندارد، نظارت و ارزیابی مرکز آمار ایران، از تمرکز بیش از نیمی از جمعیت استان در شهر تبریز خبر داد. وی اظهار داشت که جمعیت استان هم‌اکنون به چهار میلیون و ۱۰۷ هزار و ۳۲۳ نفر رسیده است، اما ۵۴ درصد این جمعیت در مرکز استان ساکن هستند که نشان‌دهنده عدم توازن در توزیع جمعیتی است.

سخنان رئیس سازمان

فتح‌زاده در این نشست بر ضرورت باور جمعی به توسعه متوازن تأکید کرد و گفت: «توسعه پایدار تنها زمانی محقق می‌شود که همه بخش‌های مدیریتی و تصمیم‌گیری به آن متعهد باشند و اقدامات عملی انجام دهند.» وی با اشاره به کاهش نگران‌کننده نرخ رشد جمعیت استان، افزود: «در سال ۱۳۳۵، حدود ۴۹ درصد جمعیت استان زیر ۱۴ سال بودند، اما پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که تا سال ۱۴۳۰، حدود ۲۰ درصد جمعیت استان را سالمندان تشکیل خواهند داد.» این تغییر ساختار جمعیتی، به گفته وی، نیازمند برنامه‌ریزی‌های دقیق و آینده‌نگرانه است.

وی با انتقاد از بی‌توجهی‌های گذشته در برنامه‌ریزی‌های کلان، اظهار داشت: «امروز ۲۴ درصد از ساکنان تبریز در مناطق حاشیه‌نشین زندگی می‌کنند و مهاجرت گسترده از روستاها باعث خالی شدن بسیاری از آن‌ها شده است.» فتح‌زاده هشدار داد که ترکیب افزایش سالمندی، کاهش نرخ زاد و ولد، مهاجرت روستاییان و افزایش هزینه‌های بهداشتی و بیمه‌ای، لزوم برنامه‌ریزی فوری برای آینده استان را برجسته می‌کند. وی همچنین از برنامه‌ریزی برای سرشماری نفوس و مسکن در سال ۱۴۰۵ خبر داد و گردشگری بومی‌گردی را به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های مهم توسعه اقتصادی و اجتماعی استان معرفی کرد.

دیدگاه مدیرکل مرکز آمار ایران

آرش فاضلی، مدیرکل دفتر استاندارد، نظارت و ارزیابی مرکز آمار ایران، در این نشست اعلام کرد که در حال حاضر ۵۶۲ شاخص و نماگر آماری رسمی در کشور وجود دارد که معادل حدود یک میلیون رکورد داده است. وی با تأکید بر اهمیت حرکت به سمت سرشماری ثبتی‌مبنا، گفت: «این روش هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، سرعت جمع‌آوری داده‌ها را افزایش می‌دهد و به دلیل حذف خطاهای مصاحبه حضوری، دقت بالاتری دارد.» فاضلی افزود که فرایند تولید آمار باید با استانداردهای نظام آماری کشور هماهنگ باشد.

وی همچنین به موفقیت سرشماری عمومی کشاورزی در سال ۱۴۰۳ اشاره کرد و اظهار داشت: «با وجود چالش‌های متعدد، کیفیت داده‌ها اولویت اصلی ما بود.» فاضلی تأکید کرد که استانداردسازی فرایندهای آماری، پایه‌ای برای ارائه اطلاعات قابل‌اعتماد در برنامه‌ریزی‌های ملی و استانی است.

نظر معاون آمار و اطلاعات

فرهاد ذوقی، معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آذربایجان شرقی، نیز بر اهمیت داده‌های دقیق و به‌روز برای تصمیم‌گیری‌های کلان تأکید کرد. وی گفت: «هر اطلاعاتی که ثبت می‌شود، به سرعت مورد تحلیل، بازبینی و قضاوت قرار می‌گیرد.» ذوقی افزود که مرکز آمار ایران به‌عنوان مرجع رسمی آمار کشور، وظیفه نظارت بر استانداردها و کیفیت داده‌ها را بر عهده دارد.

وی با اشاره به تولید گزارش‌ها و نشریات آماری سالانه در استان، اظهار داشت: «این گزارش‌ها، که بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران تهیه می‌شوند، پایه برنامه‌ریزی‌های استانی هستند.» ذوقی بر ضرورت اجرای حداکثری استانداردها در جمع‌آوری داده‌ها تأکید کرد و افزود که این امر به بهبود کیفیت اطلاعات و افزایش اعتماد عمومی به آمارهای رسمی کمک می‌کند.

اهمیت موضوع و چشم‌انداز

تمرکز ۵۴ درصدی جمعیت در تبریز، همراه با حاشیه‌نشینی ۲۴ درصدی و خالی شدن روستاها، هشداری جدی برای توسعه نامتوازن در آذربایجان شرقی است. این وضعیت ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه منطقه‌ای، تقویت زیرساخت‌های روستایی و سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی مانند گردشگری بومی را نشان می‌دهد. سرشماری برنامه‌ریزی‌شده برای سال ۱۴۰۵ می‌تواند داده‌های ارزشمندی برای رفع این چالش‌ها ارائه دهد. همچنین، حرکت به سمت سرشماری ثبتی‌مبنا گامی مهم برای بهبود دقت و کارایی آمارهای رسمی است.