آزادراه تبریز–ارومیه؛ پروژه‌ای که پیر شد اما تمام نشد

به گزارش آذربایجان آنلاین، آزادراه تبریز–ارومیه یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های راه‌سازی شمال‌غرب کشور محسوب می‌شود که در قالب ۶ قطعه اجرایی طراحی شده و طول آن حدود ۱۶۵ کیلومتر برآورد می‌شود. این مسیر، دو کلانشهر تبریز و ارومیه را به یکدیگر متصل می‌کند و بخشی از کریدور مهم ارتباطی شمال‌غرب ایران به شمار می‌رود؛ کریدوری که نقش مهمی در ارتباط با مرزهای ترکیه، اروپا و بازارهای منطقه‌ای دارد.

بر اساس اعلام مسئولان استانی، برای تکمیل این پروژه بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد ریال اعتبار پیش‌بینی شده است. با این حال، روند اجرا طی سال‌های گذشته بارها با وقفه مواجه شده و برخی قطعات آن عملاً برای چندین سال متوقف مانده بود. همین تأخیرها موجب شده هزینه اجرای پروژه نسبت به برآوردهای اولیه چندین برابر افزایش پیدا کند؛ اتفاقی که در بسیاری از پروژه‌های عمرانی کشور نیز مشاهده می‌شود.

در تازه‌ترین تحول، بهرام سرمست استاندار آذربایجان شرقی در بازدید از قطعه ششم آزادراه، با انتقاد از وجود موانع اجرایی، برای تعیین تکلیف اراضی و رفع ساخت‌وسازهای غیرمجاز در مسیر پروژه ضرب‌الاجل یک‌ماهه تعیین کرد. وی تأکید کرد که دستگاه‌های اجرایی باید با هماهنگی کامل، موانع باقی‌مانده را برطرف کنند تا عملیات اجرایی با سرعت بیشتری ادامه یابد.

در سوی دیگر، مسئولان آذربایجان غربی نیز از احیای پروژه پس از حدود ۶ سال رکود سخن می‌گویند. رضا رحمانی استاندار آذربایجان غربی، آزادراه تبریز–ارومیه را یکی از مهم‌ترین طرح‌های زیرساختی منطقه دانسته و اعلام کرده است که فعال شدن مجدد این پروژه می‌تواند جایگاه ترانزیتی شمال‌غرب کشور را تقویت کند. به گفته وی، این آزادراه تنها یک مسیر ارتباطی نیست، بلکه بخشی از برنامه توسعه اقتصادی منطقه محسوب می‌شود.

اما منتقدان معتقدند مشکل پروژه صرفاً کمبود اعتبار یا مسائل تملک نیست. آنها می‌گویند نبود مدیریت یکپارچه، تغییر مکرر اولویت‌های اجرایی و وابستگی شدید پروژه به منابع دولتی از جمله دلایل اصلی طولانی شدن زمان ساخت بوده است. تجربه بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد پروژه‌های بزرگ آزادراهی معمولاً با مشارکت گسترده بخش خصوصی و مدل‌های نوین تأمین مالی اجرا می‌شوند؛ موضوعی که در این پروژه کمتر دیده شده است.

اهمیت آزادراه زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی روی هم بیش از ۷ میلیون نفر جمعیت دارند و بخش مهمی از مبادلات تجاری شمال‌غرب کشور از طریق محور تبریز–ارومیه انجام می‌شود. فعالان اقتصادی معتقدند تکمیل این مسیر می‌تواند هزینه حمل‌ونقل کالا، زمان جابه‌جایی و مصرف سوخت را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

مسئله ایمنی نیز یکی دیگر از ابعاد مهم پروژه است. محور فعلی تبریز–ارومیه یکی از مسیرهای پرتردد منطقه محسوب می‌شود و کارشناسان حوزه حمل‌ونقل معتقدند ارتقای این مسیر به استاندارد آزادراهی می‌تواند در کاهش تصادفات و افزایش ایمنی سفر مؤثر باشد. طبق آمارهای رسمی، بخش قابل توجهی از تصادفات جاده‌ای کشور در محورهای دوطرفه و غیراستاندارد رخ می‌دهد و توسعه آزادراه‌ها یکی از راهکارهای اصلی کاهش تلفات جاده‌ای به شمار می‌رود.

در همین حال، بسیاری از شهروندان و رانندگان عبوری از این محور نسبت به طولانی شدن روند اجرای پروژه انتقاد دارند. آنان معتقدند وعده‌های متعددی طی سال‌های گذشته درباره زمان بهره‌برداری داده شده اما هنوز بخش‌هایی از پروژه به سرانجام نرسیده است. این در حالی است که هر سال تأخیر، علاوه بر افزایش هزینه ساخت، فرصت‌های اقتصادی ناشی از بهره‌برداری از آزادراه را نیز به تعویق می‌اندازد.

کارشناسان حمل‌ونقل بر این باورند که آزادراه تبریز–ارومیه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین حلقه‌های کریدور شرق به غرب کشور تبدیل شود. موقعیت جغرافیایی ویژه شمال‌غرب ایران، نزدیکی به بازارهای ترکیه، قفقاز و اروپا و ظرفیت بالای صنعتی و کشاورزی دو استان، اهمیت این پروژه را دوچندان کرده است. به همین دلیل، تکمیل آن صرفاً یک مطالبه استانی نیست بلکه یک ضرورت ملی برای توسعه ترانزیت و تجارت کشور محسوب می‌شود.

این آزادراه امروز به نمادی از فرصت‌ها و چالش‌های توسعه زیرساختی در شمال‌غرب کشور تبدیل شده است. تعیین ضرب‌الاجل جدید از سوی استاندار آذربایجان شرقی می‌تواند نشانه‌ای از عزم مدیریتی برای تسریع پروژه باشد، اما افکار عمومی پس از سال‌ها انتظار، بیش از هر چیز به دنبال مشاهده پیشرفت واقعی در میدان عمل است. اگر این پروژه با تأمین مالی پایدار و مدیریت منسجم به سرانجام برسد، می‌تواند به یکی از مؤثرترین طرح‌های عمرانی شمال‌غرب کشور در دهه اخیر تبدیل شود؛ در غیر این صورت، همچنان در فهرست بلند پروژه‌های نیمه‌تمام ایران باقی خواهد ماند.