اروپا از جنگ ایران فاصله گرفت؛ ترامپ علیه متحدانش موضع گرفت

به گزارش آذربایجان آنلاین، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در نشست وزیران خارجه ناتو در هلسینگبورگ سوئد، به‌صراحت از مواضع برخی متحدان اروپایی در قبال جنگ ایران انتقاد کرد و گفت دونالد ترامپ از سطح همکاری بعضی اعضای ناتو در حمایت از سیاست‌های واشنگتن رضایت ندارد.

روبیو تأکید کرد آمریکا انتظار دارد اعضای این ائتلاف در «مسئولیت‌های مشترک امنیتی» مشارکت بیشتری داشته باشند و به‌طور مشخص از کشورهایی گلایه کرد که با استفاده از بخشی از زیرساخت‌ها و پایگاه‌های نظامی خود برای پشتیبانی از عملیات آمریکا علیه ایران مخالفت کرده‌اند.

هرچند وزیر خارجه آمریکا نام کشوری را مستقیماً مطرح نکرد، اما رسانه‌های غربی طی هفته‌های اخیر گزارش داده بودند برخی دولت‌های اروپایی نسبت به استفاده از خاک و تأسیسات نظامی خود در هرگونه عملیات احتمالی علیه ایران، ملاحظات جدی سیاسی و امنیتی دارند.

در مقابل، مقام‌های اروپایی نیز تأکید کرده‌اند تصمیم درباره استفاده از پایگاه‌ها و زیرساخت‌های نظامی مستقر در خاک کشورهایشان، موضوعی ملی است و هر دولت بر اساس قوانین داخلی و ملاحظات امنیتی خود درباره آن تصمیم‌گیری می‌کند.

اما واقعیت این است که اختلاف فعلی فقط بر سر چند پایگاه نظامی یا نحوه پشتیبانی لجستیکی از عملیات آمریکا نیست.

جنگ ایران اکنون به یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف در روابط واشنگتن و اروپا تبدیل شده؛ اختلافی که ریشه‌های آن به سال‌های قبل و تنش‌های مکرر میان ترامپ و متحدان اروپایی بازمی‌گردد.

ترامپ طی سال‌های گذشته بارها کشورهای اروپایی را متهم کرده بود بدون پرداخت هزینه کافی، از چتر امنیتی آمریکا استفاده می‌کنند و حاضر نیستند سهم واقعی خود را در تأمین امنیت ناتو بپردازند.

اکنون بحران ایران دوباره همان شکاف قدیمی را زنده کرده است؛ این‌که آیا اروپا باید بدون چون‌وچرا در همه تقابل‌های راهبردی آمریکا مشارکت کند یا حق دارد بر اساس منافع و نگرانی‌های خود، فاصله‌ای محتاطانه حفظ کند.

بخش مهمی از نگرانی اروپا، به تبعات اقتصادی و امنیتی جنگ بازمی‌گردد.

کشورهای اروپایی هنوز به‌طور کامل از پیامدهای جنگ اوکراین، بحران انرژی و تورم سنگین سال‌های اخیر عبور نکرده‌اند و بسیاری از دولت‌های این قاره نگران‌اند ورود به یک بحران گسترده‌تر در خاورمیانه، اقتصاد شکننده اروپا را دوباره با شوک تازه‌ای روبه‌رو کند.

هرگونه تشدید تنش در خلیج فارس یا تنگه هرمز، مستقیماً بر بازار جهانی انرژی اثر می‌گذارد و اروپا یکی از نخستین مناطقی خواهد بود که تبعات آن را احساس می‌کند.

بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند و هرگونه اختلال در این مسیر، می‌تواند قیمت انرژی را به‌سرعت افزایش دهد و فشار تازه‌ای بر اقتصاد جهانی وارد کند.

به همین دلیل، بسیاری از کشورهای اروپایی معتقدند ورود به جنگی گسترده با ایران، نه‌تنها امنیت منطقه را بی‌ثبات‌تر می‌کند، بلکه می‌تواند بحران اقتصادی جدیدی را نیز به اروپا تحمیل کند.

از سوی دیگر، بخشی از دولت‌های اروپایی نگران‌اند که مشارکت مستقیم در عملیات علیه ایران، آنان را به بخشی از معادله پاسخ متقابل تبدیل کند.

در واقع، اگر پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی اروپا وارد چرخه عملیات شوند، این کشورها نیز ممکن است در محاسبات امنیتی و نظامی بحران قرار بگیرند؛ مسئله‌ای که برای بسیاری از دولت‌های اروپایی، به‌ویژه در فضای حساس سیاسی و اجتماعی فعلی، یک ریسک جدی محسوب می‌شود.

همین مسئله باعث شده اروپا برخلاف خواست کامل واشنگتن، همچنان بر حفظ مسیر دیپلماسی و جلوگیری از گسترش جنگ تأکید کند.

در همین چارچوب، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، اخیراً گفته بود:
«هیچ‌کس از گسترش جنگ در خاورمیانه سود نخواهد برد و اولویت باید جلوگیری از تشدید بحران باشد.»

جوزپ بورل، مسئول پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز هشدار داده بود:
«هرگونه تشدید درگیری در منطقه می‌تواند اقتصاد جهانی و امنیت بین‌المللی را وارد مرحله‌ای خطرناک کند.»

این مواضع نشان می‌دهد بخش مهمی از اروپا همچنان ترجیح می‌دهد بحران ایران از مسیر مذاکره و کنترل تنش مدیریت شود، نه از طریق جنگ فرسایشی.

اما در واشنگتن، نگاه متفاوتی وجود دارد.

دولت ترامپ معتقد است بخشی از اروپا در
بزنگاه‌های راهبردی، حاضر نیست هزینه واقعی ائتلاف با آمریکا را بپردازد و همین مسئله به یکی از محورهای اصلی نارضایتی کاخ سفید تبدیل شده است.

موضوع سهم کشورهای عضو ناتو در هزینه‌های دفاعی نیز اکنون دوباره به یکی از چالش‌های اصلی روابط دو سوی آتلانتیک تبدیل شده است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد واشنگتن در حال بررسی بازآرایی بخشی از نیروهای نظامی خود در اروپا و انتقال تمرکز بیشتر به خاورمیانه و آسیاست؛ موضوعی که نگرانی برخی کشورهای اروپایی را افزایش داده است.

زیرا اروپا نگران است در صورت کاهش حضور نظامی آمریکا، توازن امنیتی قاره اروپا نیز دچار تغییر شود.

از منظر کلان، جنگ ایران اکنون فقط یک بحران منطقه‌ای نیست، بلکه به بخشی از رقابت بزرگ‌تر بر سر آینده نظم امنیتی غرب تبدیل شده است.

در حالی که آمریکا تلاش می‌کند ناتو را در مسیر سیاست فشار علیه تهران هماهنگ نگه دارد، بخشی از اروپا نسبت به تبعات راهبرد تقابل مستقیم دچار تردید شده است.

این اختلافات، نشانه‌ای از تغییر تدریجی در روابط آمریکا و متحدان اروپایی نیز محسوب می‌شود؛ روابطی که طی سال‌های اخیر زیر فشار جنگ اوکراین، بحران اقتصادی، رقابت با چین و بازگشت ترامپ به قدرت، بیش از گذشته شکننده شده است.

از منظر ایران نیز، شکاف‌های اخیر در ناتو و اختلاف میان آمریکا و اروپا، نشانه‌ای از دشوارتر شدن اجماع کامل غرب علیه تهران تلقی می‌شود.

جمهوری اسلامی طی هفته‌های اخیر تلاش کرده این تصویر را تقویت کند که ادامه فشار نظامی نه‌تنها ایران را وادار به عقب‌نشینی نکرده، بلکه باعث افزایش اختلافات در میان متحدان آمریکا شده است.

در همین چارچوب، علی‌اکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفته بود:
«جمهوری اسلامی ایران تحت فشار و تهدید از حقوق ملت ایران عقب‌نشینی نخواهد کرد و برای هر سناریویی آمادگی کامل دارد.»

محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، نیز تأکید کرده بود:
«فعالیت‌های هسته‌ای ایران متوقف‌شدنی نیست و برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای کشور ادامه خواهد یافت.»

این مواضع نشان می‌دهد تهران همچنان بر حفظ بازدارندگی و مقاومت در برابر فشارهای خارجی تأکید دارد؛ مسئله‌ای که بخشی از متحدان آمریکا را نسبت به آینده بحران محتاط‌تر کرده است.
جنگ ایران به‌تدریج به یکی از جدی‌ترین عوامل اختلاف در داخل ناتو تبدیل شده است. آمریکا انتظار همراهی کامل اروپا را دارد، اما بسیاری از دولت‌های اروپایی نگران‌اند ورود عمیق‌تر به بحران، هزینه‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی سنگینی برای آنان ایجاد کند. همین اختلاف، اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های روابط آمریکا و اروپا در دوران جدید تبدیل شده و می‌تواند بر آینده ناتو و مسیر بحران ایران نیز اثر مستقیم بگذارد.