اختصاصی آذربایجان آنلاین

بازگشت ژاپن به نفت ایران؛ نشانه یک تغییر موقت یا آغاز یک چرخش؟

تهران - آذربایجان آنلاین - هفت سال پس از خروج تدریجی مشتریان سنتی نفت ایران از بازار، خبر احتمال گفت‌وگو میان شرکت‌های ژاپنی و ایران برای خرید نفت خام، بار دیگر توجه‌ها را به سمت دیپلماسی انرژی تهران جلب کرده است. هرچند هنوز هیچ قرارداد قطعی اعلام نشده، اما همین سطح از تماس‌ها، به‌تنهایی حامل پیام‌های مهم اقتصادی و سیاسی است.

تیر 13, 1405

بدون دیدگاه

به گزارش آذربایجان آنلاین، بر اساس داده‌های منتشرشده، در دوره پس از اعمال شدید تحریم‌ها، سهم ایران از بازار نفت ژاپن و سایر مشتریان آسیایی تقریباً به صفر رسید و از سال ۲۰۱۹ به بعد، ژاپن عملاً واردات نفت از ایران را متوقف کرد. در همین دوره، ساختار صادرات نفت ایران به‌شدت تغییر کرد و وابستگی به چین افزایش یافت.
طبق برآوردهای مؤسسات ردیابی نفتی، در ماه‌های اخیر حدود ۸۰ تا ۱۶۰ میلیون بشکه نفت ایران در مقاطع مختلف به‌صورت شناور در بازار جهانی در حال جابه‌جایی بوده یا بدون مقصد قطعی عرضه شده است؛ نشانه‌ای از محدودیت در تنوع مشتریان و حساسیت بازار نسبت به شرایط تحریمی و سیاسی.
در حال حاضر، چین همچنان اصلی‌ترین خریدار نفت ایران محسوب می‌شود. گزارش‌های تحلیلی نشان می‌دهد بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران در سال‌های اخیر به مقصد پالایشگاه‌های مستقل چینی (teapots) ارسال شده است؛ پالایشگاه‌هایی که از تخفیف‌های ۳ تا ۱۰ دلاری در هر بشکه نسبت به قیمت‌های جهانی بهره می‌برند.
در همین حال، ایران در مقاطع مختلف توانسته صادرات روزانه خود را در بازه‌های متفاوت افزایش دهد. بر اساس برآوردهای اخیر، در دوره کاهش محدودیت‌ها و بهبود شرایط کشتیرانی، صادرات نفت ایران به حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار بشکه در روز نیز رسیده است؛ در حالی که پیش از تشدید تحریم‌ها، این رقم در برخی سال‌ها بیش از ۲.۵ میلیون بشکه در روز بود.
در این میان، جذابیت نفت ایران برای مشتریان آسیایی همچنان پابرجاست. تخفیف‌های قابل توجه در قیمت، دسترسی به منابع نزدیک جغرافیایی و نیاز رو به رشد پالایشگاه‌های آسیایی، از جمله عواملی است که باعث شده حتی پس از سال‌ها توقف، نام خریداران سنتی دوباره در فهرست مذاکرات احتمالی قرار بگیرد.
با این حال، عامل تعیین‌کننده همچنان ریسک سیاسی و حقوقی است. شرکت‌های ژاپنی و سایر خریداران بالقوه، به‌طور مشخص خواستار تمدید معافیت‌های تحریمی و همچنین تضمین امنیت حمل‌ونقل دریایی در مسیرهای حساس مانند تنگه هرمز هستند؛ موضوعی که نشان می‌دهد بازار نفت ایران بیش از آنکه اقتصادی باشد، به شدت سیاسی باقی مانده است.
از منظر تحلیلی، اگر این مذاکرات به نتیجه عملی برسد، حتی در مقیاس محدود، می‌تواند نشانه‌ای از آغاز تنوع دوباره در بازار صادراتی ایران باشد. بازاری که طی سال‌های گذشته به شکل فشرده در اختیار چین قرار گرفته و عملاً رقابت در آن کاهش یافته است.
احتمال بازگشت ژاپن را باید نه به‌عنوان یک تغییر قطعی، بلکه به‌عنوان یک سیگنال احتیاطی در بازار انرژی تفسیر کرد؛ سیگنالی که نشان می‌دهد هرگونه کاهش در فشارهای تحریمی می‌تواند به‌سرعت ساختار مشتریان نفت ایران را دوباره فعال کند، اما تثبیت آن همچنان وابسته به تصمیم‌های سیاسی در سطح کلان است.