بحران احیای دریاچه ارومیه؛ مصرف بی‌رویه آب و هشدارهای زیست‌محیطی

به گزارش آذربایجان آنلاین، محمد کوهانی، دبیر ملی شبکه‌های محیط زیست کشور، در گفتگو با خبرفوری، بر لزوم شفاف‌سازی تعاریف مربوط به احیای دریاچه ارومیه تأکید کرده و معتقد است که افزایش موقتی سطح آب به دلیل بارش‌های فصلی، نباید به عنوان نشانه‌ای از احیای کامل تلقی شود. وی صراحتاً بیان می‌کند: «از این خبرها نیست» و واقعیت میدانی با تصور عمومی فاصله دارد.

کوهانی با استناد به آمارهای پیشین، فاش می‌سازد که در حوزه آبریز دریاچه ارومیه، ۸۰ تا ۹۰ درصد آب ورودی مصرف می‌شود. این رقم در مقایسه با استانداردهای جهانی، بسیار نگران‌کننده است.

بر اساس استانداردهای سازمان ملل متحد، میزان مصرف آب تجدیدپذیر در حوزه‌های آبریز نباید از ۲۰ درصد فراتر رود. حتی افزایش این مصرف تا ۴۰ درصد نیز مجاز تلقی می‌شود، اما عبور از این مرز، کشور را وارد منطقه خطر کرده و آن را در معرض بحران کم‌آبی قرار می‌دهد. آمارهای مصرف در حوزه آبریز ارومیه به مراتب از این استانداردها عبور کرده است.

دبیر ملی شبکه‌های محیط زیست کشور به افزایش ۱۲۰ تا ۱۲۴ درصدی بارش‌ها تا فروردین ماه اشاره می‌کند، اما بلافاصله هشدار می‌دهد که این آمار نباید موجب گمراهی و ایجاد تصور نادرست از بهبود وضعیت دریاچه شود. بارش‌های بیشتر، در صورت عدم مدیریت صحیح منابع آبی، تنها به صورت موقت وضعیت را بهبود می‌بخشند و بحران اصلی را پنهان می‌کنند.

کوهانی تأکید می‌کند که تراز فعلی دریاچه ارومیه همچنان حدود ۱۲۷۰ متر است، در حالی که تراز اکولوژیکی آن ۱۲۷۴ متر تعیین شده است. این بدان معناست که دریاچه همچنان ۳ تا ۴ متر با رسیدن به وضعیت مطلوب اکولوژیکی فاصله دارد و مشکلات ناشی از خشکی، از جمله فرونشست زمین و افزایش شوری، همچنان پابرجاست.

اگرچه در این نقل قول‌ها به طور مستقیم به منشأ مصرف بالای آب اشاره نشده، اما تجربیات گذشته نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از این مصرف مربوط به فعالیت‌های کشاورزی ناپایدار، توسعه نامتوازن صنعت و مصارف شرب و بهداشت در منطقه است. توسعه اراضی کشاورزی بدون توجه به ظرفیت منابع آبی و استفاده از روش‌های سنتی آبیاری، از عوامل اصلی تشدید کننده بحران بوده است.

عبور از مرز ۲۰ تا ۴۰ درصد مصرف آب تجدیدپذیر، طبق گفته کوهانی، سرزمین را «تهدید به کم آبی و بحران آب» می‌کند. این بحران نه تنها حیات اکوسیستم‌های آبی مانند دریاچه ارومیه را به خطر می‌اندازد، بلکه تأثیرات مخربی بر کشاورزی، امنیت غذایی، سلامت عمومی و حتی مهاجرت‌های ناشی از کمبود منابع آبی خواهد داشت.

گزارش‌ها و هشدارهای کارشناسان محیط زیست، از جمله دبیر ملی شبکه‌های محیط زیست کشور، نشان می‌دهد که احیای دریاچه ارومیه با چالش‌های جدی روبروست و صرفاً با اتکا به بارش‌های فصلی و نادیده گرفتن الگوی مصرف آب، نمی‌توان به این مهم دست یافت. مصرف ۸۰ تا ۹۰ درصدی آب در حوزه آبریز، که چندین برابر استانداردهای جهانی است، نیازمند بازنگری اساسی در سیاست‌های مدیریت منابع آبی، اصلاح الگوی کشت، توسعه روش‌های نوین آبیاری و مدیریت تقاضای مصرف است تا از ورود به بحران کامل کم‌آبی جلوگیری شود.