سکته قلبی مختص سالمندان نیست؛ کاهش سن سکته در ایران

به گزارش آذربایجان آنلاین، فشار خون، چربی خون، دیابت، کم‌تحرکی و استرس؛ عواملی که می‌توانند قاتلان خاموش قلب باشند و بسیاری از افراد حتی از وجودشان بی‌خبرند. بررسی‌ها نشان می‌دهد سکته قلبی دیگر مختص سالمندان نیست و جوانان نیز در معرض خطرند.

سلامت قلب و عروق، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های طول عمر و کیفیت زندگی است. با تغییر سبک زندگی، افزایش استرس و تغذیه نامناسب، سن بروز سکته قلبی در ایران به شکل نگران‌کننده‌ای کاهش یافته و بسیاری از عوامل خطر همچنان در جامعه ما رواج دارند.

فشار خون بالا، چربی خون و دیابت، همراه با کم‌تحرکی و مصرف سیگار، قلیان و حتی سیگارهای الکترونیک زمینه را برای بروز سکته‌های قلبی فراهم می‌کنند، در حالی که تشخیص به موقع و اصلاح سبک زندگی می‌تواند جان‌ها را نجات دهد.

بیماری‌های قلبی‌عروقی همچنان یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر در کشور به شمار می‌روند و بررسی‌ها نشان می‌دهد مجموعه‌ای از عوامل خطر در بروز این بیماری‌ها نقش دارند.

مهم‌ترین این عوامل شامل فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، استرس مزمن، مصرف دخانیات، کم‌تحرکی و سابقه خانوادگی است که هر یک می‌تواند زمینه‌ساز آسیب به قلب و عروق شود.

متخصصان حوزه قلب و عروق، عوامل خطر را به ۲ دسته کلی تقسیم می‌کنند؛ نخست عوامل غیرقابل اجتناب یا ژنتیکی که فرد آن‌ها را به ارث می‌برد و ناگزیر از کنترل دقیق آن‌هاست. برای مثال برخی افراد به‌صورت مادرزادی به دیابت نوع یک مبتلا هستند یا دچار چربی خون ارثی از نوع «هایپرکلسترولمی فامیلیال» می‌شوند.

همچنین سابقه خانوادگی قوی بیماری قلبی می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. در این موارد، اگرچه امکان حذف عامل وجود ندارد، اما کنترل و پایش منظم می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

در مقابل، گروهی از عوامل خطر اکتسابی و قابل کنترل هستند. مصرف سیگار، استرس، کم‌تحرکی، بخشی از موارد چربی خون بالا و حتی در برخی افراد فشار خون بالا، در این دسته قرار می‌گیرند.

اصلاح سبک زندگی، ترک دخانیات، فعالیت بدنی منظم و مدیریت استرس می‌تواند سهم قابل توجهی در کاهش احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی داشته باشد.

در میان همه این عوامل، فشار خون بالا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و از آن به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود؛ چرا که اغلب بدون علامت است و ممکن است سال‌ها وجود داشته باشد بی‌آنکه فرد از آن آگاه باشد.

در بسیاری از موارد، افراد زمانی متوجه ابتلا به فشار خون می‌شوند که دچار عوارضی مانند سکته قلبی یا آسیب‌های عروقی شده‌اند. حتی در بخشی از بیماران، فشار خون بالا نخستین‌بار هنگام مراجعه به دلیل سکته قلبی تشخیص داده می‌شود و بررسی‌ها نشان می‌دهد این مشکل از مدت‌ها قبل وجود داشته است.

به همین دلیل برنامه‌های غربالگری و پایش فشار خون در مناسبت‌های سلامت‌محور و مراکز درمانی اهمیت زیادی دارد؛ چرا که بخش قابل توجهی از مبتلایان در همین بررسی‌های ساده شناسایی می‌شوند.

در کنار فشار خون، مصرف سیگار نیز از مهم‌ترین و در عین حال قابل پیشگیری‌ترین عوامل خطر به شمار می‌رود. ترک دخانیات می‌تواند در همان سال‌های نخست، خطر بروز بیماری‌های قلبی‌عروقی را به طور قابل توجهی کاهش دهد و برآوردها نشان می‌دهد با قطع مصرف سیگار، امکان کاهش حدود ۳۵ تا ۴۰ درصدی خطر این بیماری‌ها وجود دارد.

بر این اساس، اگرچه برخی عوامل خطر ماهیت ژنتیکی دارند، اما سهم قابل توجهی از تهدیدهای قلبی با اصلاح رفتار و پایش منظم قابل کنترل و پیشگیری است.

اصلاح سبک زندگی یکی از مؤثرترین راهکارها در پیشگیری و کنترل بیماری‌های قلبی‌عروقی به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که بخش قابل توجهی از این بیماری‌ها، چه در مرحله بروز عوامل خطر و چه پس از ابتلا، با تغییر عادات روزمره قابل مدیریت است.

در حوزه قلب و عروق، رویکردی با عنوان «اصلاح سبک زندگی» به عنوان پایه اصلی درمان و پیشگیری مطرح است. این رویکرد نه‌تنها برای افرادی که دچار بیماری قلبی شده‌اند، بلکه برای کسانی که هنوز بیمار نشده‌اند اما دارای عوامل خطر مانند دیابت، فشار خون بالا یا چربی خون هستند نیز توصیه می‌شود.

در بیماران مبتلا به دیابت، کنترل دقیق رژیم غذایی اهمیت ویژه‌ای دارد. کاهش مصرف قند و شکر، پرهیز از شیرینی‌جات، مربا و فرآورده‌های قندی و در کنار آن مصرف منظم داروها، نقش کلیدی در جلوگیری از آسیب‌های قلبی دارد.

در مبتلایان به فشار خون بالا نیز رعایت رژیم غذایی کم‌نمک و کم‌چرب، محدود کردن مصرف گوشت قرمز و افزایش مصرف میوه و سبزیجات از اصول اساسی کنترل بیماری است.

کم‌تحرکی نیز یکی از عوامل خطر مهم برای سلامت قلب محسوب می‌شود. توصیه می‌شود افراد، حتی بدون مراجعه به باشگاه‌های ورزشی، فعالیت بدنی منظم داشته باشند.

پیاده‌روی روزانه به مدت ۴۵ دقیقه تا یک ساعت می‌تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی داشته باشد.

اصلاح سبک زندگی محدود به بیماران نیست و به کل جامعه توصیه می‌شود. کاهش مصرف نمک و چربی، محدود کردن مصرف گوشت قرمز به ۲ تا سه بار در هفته، استفاده منظم از میوه و سبزیجات در برنامه غذایی و مصرف ماهی دست‌کم دو بار در هفته از جمله توصیه‌های مهم در این زمینه است.

بر اساس توصیه‌های انجمن‌های معتبر قلب، گنجاندن این تغییرات ساده در برنامه روزانه می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از بیماری‌های قلبی داشته باشد.

در مجموع، آغاز اصلاح سبک زندگی از تغییرات کوچک اما مستمر در تغذیه و فعالیت بدنی شروع می‌شود؛ اقداماتی که نه‌تنها احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد، بلکه در کنترل بیماری در مبتلایان نیز تأثیر بسزایی دارد.

درد قفسه سینه مهم‌ترین و شایع‌ترین علامت هشداردهنده در سکته قلبی است؛ دردی که معمولاً پشت استخوان جناغ احساس می‌شود و ماهیتی فشارنده و سنگین دارد.

بسیاری از بیماران این درد را به صورت احساس فشار شدید، سنگینی یا قرار گرفتن جسمی سنگین روی قفسه سینه توصیف می‌کنند.

این درد اغلب به گردن، شانه چپ، فک پایین یا دست چپ انتشار پیدا می‌کند و می‌تواند با علائمی مانند تعریق سرد، تهوع و بی‌قراری همراه باشد.

ویژگی مهم درد قلبی این است که با فعالیت بدنی، راه رفتن یا استرس تشدید می‌شود و با استراحت یا مصرف قرص‌های زیرزبانی مانند نیتروگلیسیرین بهبود نسبی پیدا می‌کند.

مدت این درد معمولاً بین پنج تا ۱۰ دقیقه است، اما در صورت تداوم یا شدت گرفتن، باید آن را یک وضعیت اورژانسی تلقی کرد.

در چنین شرایطی، توصیه می‌شود فرد بدون اتلاف وقت با اورژانس تماس بگیرد و از مراجعه خودسرانه و تأخیر در دریافت خدمات درمانی پرهیز کند.

اگر بیمار پیش‌تر داروی زیرزبانی تجویز شده در اختیار دارد، می‌تواند طبق دستور پزشک از آن استفاده کند، اما این اقدام جایگزین مراجعه فوری به مراکز درمانی نیست.

با این حال، علائم سکته قلبی همیشه به شکل کلاسیک بروز نمی‌کند. در زنان و همچنین در سالمندان، ممکن است درد قفسه سینه شدت یا ویژگی‌های تیپیک نداشته باشد.

گاهی زنان با دردهای خفیف‌تر، احساس ناراحتی مبهم در قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف ناگهانی یا حتی افت فشار خون مراجعه می‌کنند. در افراد مسن نیز ممکن است سکته قلبی تنها با تنگی نفس، سرگیجه یا بی‌حالی بروز کند، بدون آنکه درد واضح و مشخصی وجود داشته باشد.

به همین دلیل تأکید می‌شود هرگونه درد غیرمعمول در قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، تعریق سرد یا ضعف غیرقابل توجیه، به‌ویژه در افراد دارای عوامل خطر قلبی، باید جدی گرفته شود و ارزیابی فوری پزشکی انجام شود؛ زیرا تشخیص و اقدام به‌موقع، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش عوارض و نجات جان بیماران دارد.

بررسی‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهد سن بروز سکته قلبی در کشور کاهش یافته و دیگر نمی‌توان بیماری‌های قلبی را صرفاً مختص سالمندان دانست.

اگر در گذشته درد قفسه سینه در یک فرد ۳۰ ساله کمتر به عنوان علامت هشدار جدی تلقی می‌شد، امروز موارد سکته قلبی حتی در دهه دوم و سوم زندگی نیز مشاهده می‌شود.

کارشناسان عوامل متعددی را در این روند دخیل می‌دانند. بخشی از موضوع به زمینه‌های ژنتیکی و سابقه خانوادگی بازمی‌گردد که نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش ریسک دارد.

افرادی که پدرشان پیش از ۵۰ سالگی یا مادرشان پیش از ۵۵ سالگی دچار بیماری قلبی شده‌اند، در گروه پرخطر قرار می‌گیرند و باید حساسیت بیشتری نسبت به سلامت قلب خود داشته باشند.

در کنار ژنتیک، تغییرات سبک زندگی در سال‌های اخیر سهم مهمی در کاهش سن ابتلا داشته است. کم‌تحرکی، کاهش فعالیت بدنی، استرس‌های مزمن روزمره، افزایش مصرف غذاهای پرچرب و فست‌فودها و الگوهای تغذیه نامناسب از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار محسوب می‌شوند.

مصرف دخانیات نیز همچنان یکی از عوامل اصلی خطر است و در سال‌های اخیر استفاده از سیگارهای الکترونیکی و دستگاه‌های موسوم به «پاد» در میان جوانان رواج یافته است.