صف‌های بی‌پایان وام ازدواج، رویای جوانان در پیچ‌وخم بروکراسی

دریافت وام ازدواج، که روزگاری امیدی برای زوج‌های جوان بود، حالا به کابوسی پایان‌ناپذیر تبدیل شده است. سامانه‌های آنلاین وام ازدواج گاه غیرفعالند، بانک‌ها از کمبود سهمیه سخن می‌گویند و نوبت‌ها با سرعتی لاک‌پشتی پیش می‌روند. بر اساس گزارش‌های رسمی، در حال حاضر بیش از ۵۵۰ هزار نفر در صف دریافت وام ازدواج و حدود ۵۶۰ هزار نفر در انتظار وام فرزندآوری هستند. این اعداد، تنها بخشی از واقعیت تلخی را نشان می‌دهند که جوانان ایرانی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

متقاضیان وام ازدواج از تجربه‌های مشابهی سخن می‌گویند: ماه‌ها انتظار پس از ثبت‌نام، پاسخ‌های تکراری بانک‌ها مبنی بر نبود بودجه، و ارجاع مداوم به شعب دیگر. یکی از متقاضیان در گفت‌وگو با آذربایجان آنلاین می‌گوید: «شش ماه پیش ثبت‌نام کردم، اما هنوز هیچ بانکی پاسخ روشنی نداده است. هر بار می‌گویند بودجه نداریم یا باید به شعبه دیگری بروید. انگار در یک چرخه بی‌پایان گیر کرده‌ایم.»

بر اساس داده‌های بانک مرکزی، در سال ۱۴۰۴، بودجه تخصیص‌یافته برای وام ازدواج تنها کفاف ۳۰ درصد از متقاضیان ثبت‌نام‌شده را می‌دهد. این کمبود بودجه باعث شده که برخی بانک‌ها سهمیه‌های خود را در همان ماه‌های ابتدایی سال مصرف کنند و متقاضیان را به انتظارهای طولانی‌مدت وادار کنند. میانگین زمان انتظار برای دریافت وام ازدواج در برخی استان‌ها به ۸ تا ۱۲ ماه رسیده است، در حالی که نرخ تورم و افزایش هزینه‌های زندگی، ارزش واقعی این وام را به شدت کاهش داده است.

در این میان، پدیده‌ای نوظهور به نام «بازار سیاه وام ازدواج» شکل گرفته است. برخی افراد امتیاز وام ازدواج خود را که معمولاً بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان است، با قیمت‌هایی بین ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان به دلالان می‌فروشند. دلالان این امتیازات را به افرادی عرضه می‌کنند که به دنبال خرید خودرو یا پرداخت بدهی هستند، نه لزوماً ازدواج. این بازار سیاه نه‌تنها هدف اصلی وام ازدواج را که حمایت از زوج‌های جوان است زیر سؤال برده، بلکه به افزایش نابرابری در دسترسی به این تسهیلات منجر شده است.

کارشناسان معتقدند که نبود نظارت کافی بر فرآیند تخصیص وام و ناکارآمدی سامانه‌های بانکی، اصلی‌ترین دلایل این بحران هستند.به گفته ی تحلیلگران اقتصادی: «تا زمانی که تخصیص بودجه و نظارت بر بانک‌ها شفاف نشود، این مشکلات ادامه خواهد داشت. وام ازدواج باید به ابزاری برای حمایت واقعی از جوانان تبدیل شود، نه امتیازی برای دلالان.»

در حالی که جوانان در انتظار تحقق وعده‌های دولت برای تسهیل ازدواج هستند، صف‌های طولانی، پاسخ‌های مبهم بانک‌ها و بازار سیاه وام، رویای تشکیل زندگی مشترک را به چالشی بزرگ تبدیل کرده است. برای بسیاری، این انتظار نه‌تنها امید را کمرنگ کرده، بلکه سن ازدواج را نیز بالاتر برده است.