تبریز - آذربایجان آنلاین - همزمان با افزایش اختلال‌های اینترنتی در سال‌های اخیر، نام اینترنت ماهواره‌ای استارلینک بیش از گذشته در فضای عمومی ایران مطرح شده است. در این میان گزارش‌هایی درباره فروش اینترنت با قیمت «گیگ‌های میلیون‌تومانی» منتشر شده که توجه زیادی را جلب کرده است. بررسی‌ها نشان میدهد این قیمت‌های عجیب بیش از آنکه به هزینه واقعی سرویس مربوط باشد، حاصل شکل‌گیری یک بازار غیررسمی، ورود غیرقانونی تجهیزات و فعالیت واسطه‌هایی است که از نیاز کاربران به دسترسی پایدار اینترنت بهره‌برداری می‌کنند. در عین حال باید توجه داشت که طبق مقررات موجود در ایران، خرید، فروش، واردات و استفاده از تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای بدون مجوز قانونی جرم محسوب می‌شود.
در سال‌های اخیر و همزمان با افزایش اختلال‌ها و محدودیت‌های اینترنت، نام اینترنت ماهواره‌ای استارلینک بیش از گذشته در فضای عمومی ایران شنیده می‌شود. در همین فضا گزارش‌هایی منتشر شده که از فروش اینترنت استارلینک با قیمت‌هایی بسیار بالا، حتی در حد «گیگ‌های میلیون‌تومانی» سخن می‌گویند. اما پشت این قیمت‌های عجیب چه واقعیتی قرار دارد؟ بررسی‌ها نشان میدهد آنچه در بازار ایران جریان دارد، بیشتر نتیجه ترکیب کمبود عرضه رسمی، ورود غیرقانونی تجهیزات، هزینه‌های جانبی و در مواردی سوءاستفاده برخی واسطه‌ها از نیاز کاربران است. استارلینک در بازار جهانی سرویسی است که با هدف ارائه اینترنت ماهواره‌ای پرسرعت در مناطق دورافتاده توسعه یافته است. هزینه رسمی تجهیزات آن در بازارهای جهانی حدود ۵۹۹ دلار اعلام شده و کاربران پس از خرید کیت شامل دیش ماهواره، مودم و تجهیزات نصب، با پرداخت حق اشتراک ماهانه می‌توانند از اینترنت استفاده کنند. در بسیاری از کشورها این خدمات از طریق مسیرهای رسمی و با قیمت‌های نسبتاً مشخص عرضه می‌شود. اما شرایط در ایران کاملاً متفاوت است. به دلیل نبود دسترسی رسمی به این سرویس، تجهیزات استارلینک عمدتاً از مسیرهای غیررسمی وارد کشور می‌شود. همین مسئله باعث شده قیمت این تجهیزات در بازار داخلی چندین برابر قیمت جهانی باشد. گزارش‌های رسانه‌ای در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که پیش از دوره‌های شدید اختلال اینترنت، قیمت یک کیت نسل دوم استارلینک در بازار ایران حدود ۶۸ میلیون تومان و کیت نسل سوم حدود ۷۲ میلیون تومان معامله می‌شد. با این حال، در مقاطعی که دسترسی به اینترنت با محدودیت‌های جدی روبه‌رو شده، قیمت همین تجهیزات در بازار غیررسمی تا حدود ۵۰۰ میلیون تومان نیز گزارش شده است. این اختلاف قیمت تنها به هزینه سخت‌افزار محدود نمی‌شود. بخش مهمی از افزایش قیمت به هزینه‌های انتقال، ریسک واردات غیرقانونی، کارمزدهای پرداخت بین‌المللی و نقش واسطه‌هایی بازمی‌گردد که در نبود بازار رسمی فعالیت می‌کنند. در واقع هر مرحله از انتقال تجهیزات تا فعال‌سازی اشتراک، هزینه‌های اضافی ایجاد می‌کند که در نهایت بر دوش مصرف‌کننده قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی اصطلاح «گیگ‌های میلیون‌تومانی» نیز شکل گرفته است. در بسیاری از موارد کاربران به جای خرید مستقیم تجهیزات، از واسطه‌ها خدمات اشتراک یا دسترسی محدود دریافت می‌کنند. برخی فروشندگان با ارائه اشتراک‌های کوتاه‌مدت یا فروش حجم محدود اینترنت، هزینه‌ای دریافت می‌کنند که اگر به قیمت هر گیگابایت محاسبه شود به رقم‌هایی بسیار بالا می‌رسد. به همین دلیل در فضای عمومی از این خدمات با عنوان «اینترنت میلیون‌تومانی» یاد می‌شود. البته همه موارد به فروش واقعی خدمات ختم نمی‌شود. بخشی از این بازار به کلاهبرداری‌های اینترنتی مربوط است. در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها آگهی‌هایی دیده می‌شود که وعده فروش تجهیزات یا اشتراک استارلینک را می‌دهند، اما در برخی موارد خریداران پس از پرداخت پول هیچ خدمتی دریافت نمی‌کنند یا تجهیزات غیرفعال تحویل می‌گیرند. نبود نظارت رسمی و شفافیت قیمتی زمینه چنین سوءاستفاده‌هایی را فراهم کرده است. در کنار این مسائل، باید توجه داشت که براساس قوانین و مقررات ارتباطی کشور، واردات، خرید و فروش و استفاده از تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای مانند استارلینک بدون اخذ مجوزهای قانونی، غیرمجاز و جرم محسوب می‌شود. به همین دلیل فعالیت بازار غیررسمی این تجهیزات نه‌تنها از منظر اقتصادی پرریسک است، بلکه برای خریداران نیز تبعات حقوقی به همراه دارد. افزون بر این، بازار غیررسمی استارلینک به شدت ناپایدار است. قیمت‌ها بسته به شرایط سیاسی، وضعیت اینترنت داخلی، نوسانات ارزی و حتی شایعات فضای مجازی تغییر می‌کنند. همین بی‌ثباتی باعث شده این بازار یکی از غیرقابل پیش‌بینی‌ترین بازارهای فناوری در ایران باشد. از منظر اقتصادی نیز گسترش چنین بازاری پیامدهای قابل توجهی دارد. نخستین پیام
د تشدید نابرابری در دسترسی به اینترنت است. در شرایطی که هزینه دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای به صدها میلیون تومان می‌رسد، تنها بخش کوچکی از جامعه امکان استفاده از آن را خواهد داشت و این موضوع می‌تواند شکاف دیجیتال میان کاربران را عمیق‌تر کند. پیامد دیگر شکل‌گیری یک اقتصاد غیرشفاف در حوزه فناوری ارتباطات است. ورود تجهیزات از مسیرهای غیررسمی، فعالیت واسطه‌ها و گردش مالی خارج از چارچوب‌های قانونی به شکل‌گیری بازاری منجر می‌شود که نه قیمت مشخصی دارد و نه سازوکار حمایتی برای مصرف‌کننده. در نهایت، ماجرای «گیگ‌های میلیون‌تومانی استارلینک» بیش از آنکه به قیمت واقعی این سرویس مربوط باشد، بازتاب شرایط خاص بازار ایران است؛ بازاری که در آن کمبود عرضه رسمی، محدودیت‌های ارتباطی و حضور واسطه‌ها دست به دست هم داده‌اند تا دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای به کالایی گران، کمیاب و پرریسک تبدیل شود.
رضوانی: در سفر اخیر ۳ همت به انتقال آب ارس اختصاص یافت؛ ابرپروژه ۲۵ همتی با این روند ۱۰ سال طول میکشد!
دیدگاهتان را بنویسید