هرمز اروپا را به احتیاط واداشت؛ بروکسل برای آزادسازی ذخایر سوخت جت آماده شد

به گزارش آذربایجان آنلاین، موضع رسمی بروکسل در این پرونده، بیش از آنکه از آرامش حکایت کند، از آمادگی برای بدتر شدن اوضاع خبر می‌دهد. کمیسیون اروپا در اطلاعیه ۱۰ آوریل خود اعلام کرد که «در حال حاضر هیچ خطر فوری برای امنیت عرضه نفت و گاز در اتحادیه اروپا وجود ندارد» و در همان متن افزود که اگر اختلال در هرمز ادامه یابد، وضعیت امنیت عرضه دوباره ارزیابی خواهد شد. این ادبیات، به‌خوبی نشان می‌دهد که اتحادیه اروپا هنوز نمی‌خواهد بحران را با همان واژه‌های صریحی که بازار انتظار دارد توصیف کند، اما در عمل خود را برای سناریوی سخت‌تر آماده کرده است.

آنا-کایسا ایتکونن، سخنگوی کمیسیون اروپا، نیز صریح گفته است: «در حال حاضر کمبودی در سوخت جت وجود ندارد.» او بلافاصله اضافه کرده که بروکسل در صورت تداوم اختلال در تنگه هرمز، برای «آزادسازی هماهنگ ذخایر سوخت جت» آماده خواهد بود. این جمله، از منظر تحلیلی بسیار مهم است؛ چون یعنی اتحادیه اروپا از مرحله انکار یا کم‌اهمیت‌سازی عبور کرده و وارد فاز مدیریت پیشگیرانه شده است. وقتی یک بلوک اقتصادی بزرگ درباره آزادسازی ذخایر صحبت می‌کند، یعنی فشار بحران را نه در سطح تیتر، بلکه در سطح عملیات روزمره حمل‌ونقل هوایی خود احساس کرده است.

این احتیاط فقط در سطح سیاسی نمانده و به نهادهای فرودگاهی اروپا هم رسیده است. در نامه‌ای که انجمن فرودگاه‌های اروپا، ACI Europe، به کمیسیون ارسال کرده، آمده است: «اگر عبور از تنگه هرمز در سه هفته آینده به شکلی معنادار و پایدار از سر گرفته نشود، کمبود سیستمی سوخت جت در اتحادیه اروپا به واقعیت تبدیل می‌شود.» جَنکووک، مدیرکل این انجمن، هم هشدار داده که ادامه این وضعیت می‌تواند بر «برنامه پروازها، اوج سفر تابستانی و اقتصاد اروپا» اثر بگذارد. اهمیت این هشدار در آن است که از زبان مستقیم صنعت فرودگاهی اروپا بیان شده، نه از مسیر مواضع سیاسی.

در همین مسیر، انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی نیز چشم‌انداز را صریح‌تر توصیف کرده است. ویلی والش، مدیرکل این نهاد، گفته است: «تا پایان ماه مه ممکن است در اروپا شروع به دیدن لغو پروازها به‌دلیل کمبود سوخت جت کنیم.» او در ادامه افزوده است: «در کنار تلاش برای تأمین مسیرهای جایگزین، ضروری است مقامات برنامه‌هایی روشن و هماهنگ برای زمان‌هایی که سهمیه‌بندی لازم می‌شود داشته باشند.» این موضع، از آن جهت قابل توجه است که صنعت هوانوردی اروپا را از حالت انتظار خارج کرده و وارد فاز آماده‌باش کرده است؛ آماده‌باشی که به‌روشنی نشان می‌دهد هرمز، از نگاه آنها، دیگر فقط یک گذرگاه نفتی نیست، بلکه به یکی از حساس‌ترین حلقه‌های امنیت انرژی و حمل‌ونقل اروپا بدل شده است.

داده‌های فنی هم این آسیب‌پذیری را تأیید می‌کنند. IATA در گزارش تحلیلی ۶ مارس خود نوشته بود بحران خاورمیانه «آسیب‌پذیری‌های عمیق امنیت سوخت جت را آشکار کرده» و تأکید کرده بود که «اروپا از جمله مناطق بسیار در معرض خطر است، چون ۲۵ تا ۳۰ درصد تقاضای سوخت جت آن از خلیج فارس می‌آید.» همان گزارش توضیح می‌دهد که امنیت سوخت جت اروپا تا حد زیادی به ذخایر تجاری متکی است که معمولاً فقط «کمی بیش از یک ماه» مصرف را پوشش می‌دهند. این یعنی هر وقفه‌ای در هرمز، مستقیماً زمان ذخیره اروپا را می‌بلعد و دست بروکسل را برای واکنش، تنگ‌تر می‌کند.

از اینجا، نقش ایران در معادله روشن‌تر می‌شود. وقتی اروپا برای آزادسازی ذخایر و تنوع‌بخشی واردات آماده می‌شود، در واقع دارد به این واقعیت اذعان می‌کند که ثبات هرمز، برای صنایع و پروازهایش حیاتی است. بحران امروز، برخلاف روایت‌هایی که می‌خواهند آن را صرفاً یک تنش محدود نشان دهند، به سطحی رسیده که برنامه‌ریزی روزمره صنعت هوانوردی اروپا را هم تحت فشار قرار داده است. همین نقطه است که وزن ژئوپلیتیکی ایران را نشان می‌دهد: هر اخلالی در هرمز، مستقیم روی آسمان اروپا اثر می‌گذارد.

در کنار این، موضع آژانس بین‌المللی انرژی هم هشداردهنده است. فاتح بی‌روال، مدیر اجرایی IEA، در گفت‌وگویی تازه گفته است: «اروپا شاید حدود شش هفته دیگر سوخت جت داشته باشد» و در توصیف وضعیت کنونی افزوده: «این بزرگ‌ترین بحران انرژی‌ای است که تاکنون دیده‌ایم.» او همچنین با اشاره‌ای هشدارآمیز گفته است: «در گذشته گروهی به نام دی‌رِیترز وجود داشت؛ حالا این واقعاً یک تنگنای
مرگبار است.» این جمله‌ها نشان می‌دهد که از نگاه متولیان انرژی جهان، اختلال در هرمز دیگر یک مسئله دوردست نیست؛ یک تهدید واقعی برای اقتصاد جهانی است.

بروکسل در عین حال، به‌دنبال متنوع‌سازی واردات سوخت هوایی نیز هست؛ یعنی می‌کوشد وابستگی خود به خاورمیانه را کاهش دهد. اما خودِ کمیسیون اروپا نیز به‌طور ضمنی پذیرفته که این کار در کوتاه‌مدت آسان نیست و فعلاً تمرکز اصلی بر رصد وضعیت، هماهنگی با کشورها و آمادگی برای آزادسازی ذخایر است. به بیان ساده، اروپا می‌گوید کمبود فوری ندارد، اما رفتار واقعی‌اش بیشتر شبیه آماده‌سازی برای یک بحران بالقوه است تا اتکا به آرامش.

جمع‌بندی این تحولات روشن است: هرمز دیگر فقط یک گلوگاه نفتی نیست؛ به حلقه‌ای حیاتی در امنیت سوخت جت و برنامه‌ریزی حمل‌ونقل هوایی اروپا هم تبدیل شده است. وقتی کمیسیون اروپا از آزادسازی ذخایر حرف می‌زند، ACI Europe از کمبود سیستمی می‌گوید، IATA لغو پروازها را محتمل می‌داند و IEA از بحران بزرگ انرژی سخن می‌گوید، در واقع همه دارند یک واقعیت واحد را تأیید می‌کنند: مسیرهای انرژی منطقه، هنوز تعیین‌کننده‌اند و هر اختلالی در هرمز، به‌سرعت از خلیج فارس به فرودگاه‌های اروپا می‌رسد.