پشت‌پرده تعویق حمله آمریکا؛ چرا واشنگتن از ورود به جنگ با ایران مردد شد؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد مذاکرات جاری با ایران «پیشرفتی بسیار مثبت» داشته و ابراز امیدواری کرد این روند در نهایت به توافقی منجر شود که مانع دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای شود.

ترامپ در سخنرانی خود در کاخ سفید گفت ایالات متحده تنها در صورتی از نتیجه مذاکرات رضایت خواهد داشت که توافق نهایی، تضمین‌کننده عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای باشد. او با وجود ابراز خوش‌بینی نسبت به روند گفت‌وگوها، تأکید کرد هنوز مشخص نیست مذاکرات به نتیجه نهایی خواهد رسید یا خیر.

اهمیت این اظهارات زمانی بیشتر شد که رئیس‌جمهور آمریکا ساعاتی بعد فاش کرد حمله نظامی برنامه‌ریزی‌شده علیه ایران را به تعویق انداخته است. ترامپ توضیح داد تصمیم گرفته برای فراهم شدن فرصت بیشتر به مسیر دیپلماسی، عملیات نظامی را متوقف کند، اما هم‌زمان به ارتش آمریکا دستور داده در آماده‌باش کامل باقی بماند تا در صورت شکست مذاکرات، توان اجرای عملیات گسترده را داشته باشد.

او همچنین مدعی شد رهبران قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی به واشنگتن اطلاع داده‌اند که احتمال دستیابی به توافق افزایش یافته و همین مسئله در تصمیم کاخ سفید برای تعویق عملیات نظامی نقش داشته است.

با وجود ادبیات تهدیدآمیز ترامپ، مجموعه تحولات اخیر نشان می‌دهد واشنگتن بیش از گذشته نسبت به هزینه‌ها و پیامدهای یک درگیری مستقیم با ایران دچار تردید شده است.

این مسئله را می‌توان در گزارش تازه روزنامه واشنگتن‌پست نیز مشاهده کرد؛ گزارشی که تأکید می‌کند ارزیابی غالب در محافل امنیتی و نظامی آمریکا این است که هیچ‌یک از گزینه‌های موجود علیه ایران، چه حمله گسترده، چه هدف قرار دادن رهبران، چه عملیات زمینی و چه اقدام دریایی، «راه‌حل قابل اعتماد و کم‌هزینه‌ای» ارائه نمی‌دهد.

واشنگتن‌پست هشدار داده است ادامه مسیر تقابل می‌تواند آمریکا و منطقه را وارد سناریویی پرهزینه و غیرقابل کنترل کند و به همین دلیل، مسیر توافق و کاهش تنش همچنان واقع‌بینانه‌ترین گزینه برای واشنگتن به شمار می‌رود.

این ارزیابی‌ها از چند جهت اهمیت دارد. نخست آنکه بخشی از رسانه‌ها و تحلیلگران آمریکایی اکنون آشکارا به محدود بودن گزینه‌های نظامی واشنگتن علیه ایران اذعان می‌کنند. دوم اینکه این تحلیل‌ها نشان می‌دهد برخلاف برخی مواضع سیاسی و تبلیغاتی، آمریکا درباره امکان مدیریت یک جنگ گسترده در منطقه اطمینان ندارد.

در ماه‌های اخیر، بحران تنگه هرمز، اختلال در تجارت انرژی، افزایش هزینه‌های امنیت دریایی و نگرانی از گسترش جنگ، فشار قابل توجهی بر آمریکا و متحدانش وارد کرده است.

بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ رقمی معادل نزدیک به یک‌پنجم مصرف جهانی نفت. علاوه بر این، حدود یک‌سوم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز وابسته به این مسیر است. به همین دلیل، هرگونه بی‌ثباتی در خلیج فارس می‌تواند مستقیماً بازار جهانی انرژی، قیمت نفت، حمل‌ونقل دریایی و اقتصاد بین‌الملل را تحت تأثیر قرار دهد.

صندوق بین‌المللی پول نیز اخیراً هشدار داده بود در صورت تداوم تنش در منطقه، رشد اقتصاد جهانی کاهش یافته و موج تازه‌ای از تورم جهانی شکل خواهد گرفت.

در چنین شرایطی، دولت آمریکا با یک تناقض راهبردی روبه‌رو شده است؛ از یک‌سو نمی‌خواهد در برابر ایران عقب‌نشینی نشان دهد و از سوی دیگر، می‌داند هرگونه درگیری گسترده می‌تواند وارد مرحله‌ای فرسایشی و غیرقابل پیش‌بینی شود.

در مقابل، تهران نیز طی هفته‌های اخیر تلاش کرده نشان دهد فشار نظامی و تهدید، تأثیری بر اراده جمهوری اسلامی نخواهد داشت. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، اخیراً در پیامی انگلیسی‌زبان تأکید کرده بود:
«هیچ جایگزینی جز پذیرش حقوق ملت ایران وجود ندارد و هر مسیر دیگری فقط شکست‌های پیاپی برای آمریکا به همراه خواهد داشت.»

همچنین مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، نیز اخیراً تأکید کرده بود:
«جمهوری اسلامی ایران به‌دنبال جنگ نیست، اما در برابر هرگونه تعرض، با قدرت از امنیت و منافع ملت ایران دفاع خواهد کرد.»

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز در واکنش به تهدیدهای آمریکا گفته بود:
«ایران برای هر شرایطی آمادگی دارد و طرف مقابل باید بداند زبان تهدید، در برابر جمهوری اسلامی نتیجه‌ای نخواهد داشت.»

این مواضع نشان می‌دهد جمهوری اسلامی همچنان بر حفظ بازدارندگی و افزایش هزینه هرگونه تقابل نظامی تأکید دارد.

از سوی دیگر، برخی رسانه‌های غربی نیز اخیراً به فاصله میان روایت سیاسی کاخ سفید و ارزیابی‌های واقعی نهادهای اطلاعاتی آمریکا اشاره کرده‌اند. روزنامه نیویورک‌تایمز پیش‌تر گزارش داده بود ایران همچنان بخش عمده‌ای از توان موشکی و زیرساخت‌های راهبردی خود را حفظ کرده و بسیاری از سایت‌های عملیاتی خود را دوباره فعال کرده است.

همین ارزیابی‌ها باعث شده حتی در داخل آمریکا نیز نگرانی درباره ورود به جنگی طولانی و پرهزینه افزایش یابد.

در سطح منطقه‌ای نیز کشورهای عربی خلیج فارس بیش از گذشته نسبت به تبعات یک درگیری فراگیر نگران هستند. این کشورها به‌خوبی می‌دانند هرگونه بحران گسترده در خلیج فارس می‌تواند پروژه‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری خارجی، بازار انرژی و ثبات داخلی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل، به‌نظر می‌رسد بخشی از فشار برای حفظ مسیر دیپلماسی و جلوگیری از درگیری مستقیم، از سوی همین بازیگران منطقه‌ای به واشنگتن منتقل شده است.

جمع‌بندی تحولات اخیر نشان می‌دهد آمریکا برخلاف لحن تهاجمی خود، هنوز به جمع‌بندی قطعی درباره گزینه نظامی علیه ایران نرسیده است. تعویق حمله برنامه‌ریزی‌شده و هم‌زمان انتشار گزارش‌هایی درباره نبود گزینه کم‌هزینه، نشان می‌دهد واشنگتن بیش از گذشته نگران ورود به بحرانی غیرقابل کنترل است. در مقابل، تهران تلاش می‌کند با حفظ بازدارندگی و نمایش آمادگی، موقعیت خود را در مذاکرات تقویت کرده و این پیام را منتقل کند که فشار نظامی و تهدید، راه‌حل مؤثری برای مواجهه با ایران نخواهد بود.