از کمبود دارو تا ثبت گمرکی آیفون ۱۸؛ منابع ارزی چگونه مدیریت می‌شوند؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، تأمین دارو در اقتصاد ایران صرفاً یک موضوع تجاری نیست؛ این مسئله مستقیماً با سلامت مردم، هزینه‌های درمان و توانایی بیماران برای ادامه درمان ارتباط دارد. برای بیماری که باید دارویی مشخص را در زمان معین مصرف کند، نایاب شدن یک قلم دارو یا افزایش ناگهانی قیمت آن می‌تواند به بحرانی جدی تبدیل شود. از همین رو، هرگونه ابهام درباره نحوه تخصیص منابع ارزی به کالاهای ضروری و غیرضروری، ضرورت پاسخ‌گویی شفاف دستگاه‌های مسئول را افزایش می‌دهد.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ۱۶ مهرماه در توضیح وضعیت تأمین دارو اعلام کرد: «داروی مورد نیاز کشور را تأمین می‌کنیم و بیماران سرطانی نگرانی از بابت تأمین دارو نداشته باشند.» او همچنین تأکید کرد که اعتبار کافی برای تأمین دارو اختصاص داده شده است و در عین حال، وجود مشکلاتی در بخش حمل‌ونقل را پذیرفت. این اظهارات بیانگر موضع وزارت بهداشت درباره تأمین منابع دارویی است؛ اما ارزیابی نهایی این سیاست به وضعیت واقعی داروخانه‌ها، دسترسی بیماران و میزان پرداخت از جیب آنان نیز وابسته است.
در مقابل، برخی بیماران و خانواده‌های آنان از دشواری در یافتن داروهای مورد نیاز، به‌ویژه داروهای خاص و اقلامی که جایگزین آسانی ندارند، سخن می‌گویند. در چنین شرایطی، حتی اگر اعتبار دارو در سطح کلان تخصیص یافته باشد، اختلال در انتقال ارز، واردات مواد اولیه، تولید یا توزیع می‌تواند دسترسی بیمار به دارو را با مشکل مواجه کند. بنابراین، اعلام تأمین اعتبار به‌تنهایی برای پاسخ‌گویی به نگرانی‌ها کافی نیست و لازم است مشخص شود کمبودهای گزارش‌شده مربوط به کدام اقلام، مناطق و مراحل زنجیره تأمین است.
افزایش هزینه دارو نیز فشار مضاعفی بر بیماران، به‌ویژه مبتلایان به سرطان، وارد کرده است. درمان سرطان معمولاً به مصرف مستمر دارو، آزمایش‌های دوره‌ای و مراجعه‌های مکرر پزشکی نیاز دارد؛ ازاین‌رو، افزایش قیمت یک یا چند قلم دارویی می‌تواند هزینه ماهانه خانواده را به‌شدت بالا ببرد. در برخی گزارش‌ها و روایت‌های منتشرشده از بازار دارو نیز از افزایش چندبرابری قیمت بعضی اقلام و مواردی از قیمت‌های تا ۱۰ برابر در بازار غیررسمی یا مسیرهای دشوار تأمین سخن گفته شده است. البته این رقم را نمی‌توان به همه داروها تعمیم داد و برای تعیین دامنه دقیق آن، انتشار آمار رسمی درباره نام داروها، قیمت مصوب و قیمت عرضه‌شده ضروری است.
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، نیز از حذف ۵۰۰ میلیون دلار از منابع ارز ترجیحی دارو خبر داده است. او در توضیح مشکلات تأمین دارو به محدودیت‌های مالی و ارزی اشاره کرده؛ مسائلی که می‌توانند هزینه تهیه برخی اقلام را افزایش دهند. همچنین در گزارش‌های خبرگزاری تسنیم از اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو آمده است که تأمین برخی داروهای حیاتی از مسیرهای جایگزین، به‌دلیل مشکلات نقل‌وانتقال مالی، می‌تواند هزینه‌ای چند برابر مسیر معمول داشته باشد. این موضوع نشان می‌دهد که حتی در صورت ادامه تأمین دارو، هزینه و دشواری دسترسی ممکن است برای برخی بیماران افزایش یابد.
در همین فضا، خبرگزاری تسنیم هفتم مهرماه در گزارشی درباره ثبت گمرکی آیفون ۱۸ نوشت که سیاست فعلی ثبت سفارش تلفن همراه در مرحله نخست، گوشی‌های با ارزش کمتر از ۴۰۰ یورو را در بر می‌گیرد و واردات تجاری گوشی‌های پرچمدار جدید با محدودیت روبه‌رو است. در این گزارش همچنین تأکید شده که ثبت ارزش گمرکی یک کالا به‌معنای صدور مجوز قطعی واردات یا امکان رجیستری آن نیست. بنابراین، صرف انتشار خبر ثبت گمرکی آیفون ۱۸ را نمی‌توان مدرکی قطعی برای تخصیص ارز دولتی یا ارز ترجیحی به این گوشی دانست.
در همین حال، مقررات اعلام‌شده از سوی سازمان توسعه تجارت ایران درباره واردات تلفن‌های همراه لوکس، بر تأمین ارز این گروه از گوشی‌ها از محل صادرات خود واردکننده تأکید دارد. این قاعده، دست‌کم در چارچوب اعلام‌شده، میان تأمین ارز واردات گوشی‌های لوکس و استفاده از منابع عمومی یا ارز تأمین‌شده از محل صادرات دیگران تفاوت می‌گذارد.

با این وجود، شفافیت درباره نحوه اجرای مقررات و جلوگیری از شکل‌گیری مسیرهای مبهم برای ورود کالاهای گران‌قیمت همچنان اهمیت دارد.
مسئله اصلی، در نتیجه، اثبات این ادعا نیست که برای آیفون ۱۸ ارز دولتی اختصاص یافته، بلکه روشن‌شدن سازوکار تصمیم‌گیری درباره منابع ارزی کشور است. وقتی مسئولان از اختصاص اعتبار کافی برای دارو سخن می‌گویند، اما بیماران از کمبود برخی اقلام، افزایش هزینه درمان و دشواری تهیه دارو خبر می‌دهند، افکار عمومی حق دارد درباره فاصله میان تصمیم‌های اعلام‌شده و نتیجه عملی آن‌ها توضیح بخواهد. ضروری است دستگاه‌های مسئول، آمار به‌روز کمبود دارو، وضعیت تخصیص و انتقال ارز، تغییرات قیمت و سهم پرداختی بیماران را به‌صورت شفاف منتشر کنند.
جمع‌بندی: معیار نهایی در ارزیابی سیاست دارویی، صرف اعلام تخصیص اعتبار نیست؛ دارو باید در زمان مناسب، با قیمت قابل‌تحمل و به‌طور مستمر به دست بیمار برسد. برای بیمار سرطانی یا مبتلا به بیماری نادر، نبود یک داروی ضروری یا چند برابر شدن هزینه آن می‌تواند ادامه درمان را دشوار کند. در سوی دیگر، واردات کالاهای لوکس نیز باید تابع مقررات روشن و قابل نظارت باشد. پرسش اساسی این است که منابع و سازوکارهای موجود تا چه اندازه توانسته‌اند اولویت سلامت مردم را در عمل محقق کنند و چرا با وجود اظهارات رسمی درباره تأمین اعتبار، همچنان گزارش‌هایی از کمبود و گرانی برخی داروها مطرح می‌شود.