چشم جهان به یک میراث اردبیلی؛ جمعه‌مسجد در مسیر ثبت جهانی

به گزارش آذربایجان آنلاین، برابر اعلام روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل، “جمعه مسجد” شامل حیاط و ایوان و طاق باشکوهی بوده اما در حمله مغول‌ها تخریب شده است.

همچنین در سال ۱۳۵۷ در جریان ساخت و توسعه خیابان سی‌متری، بخشی از تپه تاریخی ساختگاه مسجد از بین رفته و بدنه شرقی محوطه محراب دچار شکستگی و رانش شده و امروزه هم به دلیل قرار گرفتن در مسیر حرکت وسایل نقلیه سنگین، در معرض لرزش و فرسایش است.

بنای فعلی مسجد شامل گنبدخانه و ایوان بزرگی است و این مسجد طبق بررسی‌های هیئت کاوشگر ایرانی، در قرون اولیه اسلامی ساخته شده‌ و در دوره‌ سلجوقی بسیار وسیع تر از بنای مکعبی فعلی بوده و در برخی کتاب‌ها از آن به عنوان مسجد جامع یاد شده و تا اوایل دوره صفوی آباد بوده‌ است.

آنچه امروز از این اثر تاریخی باقی مانده، تنها بخشی از گنبدخانه و ایوان مسجد بزرگ است؛ بنایی که در گذشته گنبد آجری دوپوش عظیمی بر فراز آن خودنمایی می‌کرده و اکنون تنها بقایای اندکی از آن گچ‌بری‌ها و قوس‌ها، عظمت تاریخی‌اش را به رخ می‌کشد.

سلجوقیان که به گواهی تاریخ از طوایف ترک و ترکمن و سنی مذهب بوده‌اند در سده‌های پنجم و ششم هجری قمری بر نواحی وسیعی از ایران و عراق حکمرانی می کرده‌اند و با گسترش قلمرو حاکمیت خود، به توسعه سیاسی و ترویج دین همت داشته اند و مطابق مستندات موجود، “جمعه مسجد” اردبیل مربوط به دوران سلجوقیان بوده و ساختمان قبلی مسجد به احتمال قوی به صورت آتشکده ای در کنار مسجد قرار داشته است.

تک‌منار آجری مسجد که از یادگارهای دوره سلجوقی است و در فاصله ۱۵ متری ضلع غربی شبستان اصلی قرار دارد، در کنار بقایای گنبدخانه و ایوان، هویت این بنای مذهبی را شکل می‌دهد و این مسجد در طول قرون متمادی، از ایلخانی و سلجوقی تا صفویه و قاجار، بارها مرمت شده اما هجوم مغولان و زلزله‌های سهمگین، پیکره اصلی و گسترده آن را تخریب کرده است.