گزارش تحلیلی از افزایش قیمت خوراکی‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها

به گزارش آذربایجان آنلاین، شب یلدا همواره یکی از نمادهای فرهنگی و اجتماعی در ایران بوده است که با تهیه میوه، آجیل و برگزاری دورهمی‌های خانوادگی همراه می‌شود. با این حال، بررسی داده‌های اقتصادی و وضعیت بازار در آستانه یلدای ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که تورم بالا، به‌ویژه در گروه خوراکی‌ها، این مناسبت را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در گروه «خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها» در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ به حدود ۶۰ تا ۶۶ درصد رسیده است؛ رقمی که به‌طور محسوسی بالاتر از نرخ تورم عمومی کشور است. این موضوع نشان می‌دهد فشار اصلی افزایش قیمت‌ها مستقیماً متوجه سبد معیشت خانوار بوده است.

جزئیات آمارها حاکی از آن است که برخی زیرگروه‌های خوراکی، افزایش قیمت شدیدتری را تجربه کرده‌اند. طبق گزارش‌های تحلیلی، قیمت «میوه و خشکبار» نسبت به مدت مشابه سال قبل در مواردی بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و گروه «نان و غلات» نیز رشد قیمتی نزدیک به ۹۰ تا ۱۰۰ درصد را ثبت کرده است. این در حالی است که این اقلام از اصلی‌ترین اجزای مصرف روزانه خانوار و همچنین اقلام سنتی شب یلدا محسوب می‌شوند.

بررسی‌های میدانی خبرنگار آذربایجان آنلاین از بازار در آذر ۱۴۰۴ نیز مؤید همین روند است. قیمت هر کیلوگرم آجیل ترکیبی در بازارهای شهری به حدود ۶۶۰ تا ۷۵۰ هزار تومان رسیده و برخی اقلام پرمصرف مانند پسته و مغز بادام با نرخ‌هایی بالاتر از این ارقام عرضه می‌شوند. فعالان صنفی اعلام می‌کنند که میزان فروش نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته و الگوی خرید به سمت بسته‌های کوچک‌تر یا حذف کامل برخی اقلام حرکت کرده است.

برآورد هزینه‌ها نشان می‌دهد که تهیه یک سفره یلدای متعارف برای یک خانواده چهار نفره، که در یلدای ۱۴۰۳ بین ۱.۵ تا ۴ میلیون تومان برآورد می‌شد، در یلدای ۱۴۰۴ با افزایش قابل توجهی مواجه شده و برای بخشی از خانوارهای دهک‌های پایین و حتی میانی، تأمین آن دشوار شده است. این موضوع باعث شده است که بسیاری از خانواده‌ها به ساده‌سازی سفره‌ها، کاهش مقدار خرید یا جایگزینی اقلام ارزان‌تر روی بیاورند.

کارشناسان اقتصادی، چند عامل را در تشدید این وضعیت مؤثر می‌دانند. کاهش ارزش پول ملی در سال‌های اخیر، افزایش هزینه‌های تولید شامل نهاده‌های کشاورزی، بسته‌بندی و انرژی، و همچنین رشد هزینه‌های حمل‌ونقل و توزیع، از جمله دلایل اصلی افزایش قیمت خوراکی‌ها عنوان می‌شود. علاوه بر این، عقب‌ماندن رشد دستمزدها و درآمد خانوار از نرخ تورم، شکاف میان هزینه و درآمد را افزایش داده است.

پیامدهای این شرایط برای گروه‌های درآمدی یکسان نبوده است. دهک‌های پایین درآمدی که سهم بالاتری از هزینه‌های خود را به خوراک اختصاص می‌دهند، بیشترین فشار را متحمل شده‌اند. در این گروه‌ها، حذف اقلامی مانند آجیل و میوه از سفره یلدا نه‌تنها به معنای تغییر در یک رسم فرهنگی، بلکه نشانه‌ای از محدودیت در تأمین نیازهای غذایی متنوع است. دهک‌های میانی نیز برای مدیریت هزینه‌های ضروری، ناچار به کاهش هزینه‌کرد در مناسبت‌هایی مانند شب یلدا شده‌اند.

در مجموع، داده‌های آماری و مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که شب یلدای ۱۴۰۴ تحت تأثیر مستقیم تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها قرار گرفته و کوچک‌تر شدن سفره‌های یلدا به نمادی از فشار معیشتی موجود تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند تداوم این روند می‌تواند در بلندمدت بر الگوی مصرف خانوار و حتی بر حفظ برخی آیین‌های اجتماعی اثرگذار باشد؛ موضوعی که توجه جدی سیاست‌گذاران اقتصادی را می‌طلبد.