دلار دوباره صعود کرد؛ بازار ارز چرا به تنش‌ها واکنش نشان داد؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، دلار آمریکا در بازار آزاد پس از ۲۷ روز بار دیگر از مرز ۱۷۸ هزار تومان عبور کرد. هم‌زمان قیمت تتر نیز در صرافی‌های رمزارزی طی دو روز گذشته روندی صعودی داشته و بخش عمده کاهش قیمت پس از امضای تفاهم میان ایران و آمریکا را جبران کرده است.

بر اساس معاملات بازار، تتر که پس از انتشار اخبار تفاهم تهران و واشنگتن تا محدوده ۱۵۴ هزار تومان عقب‌نشینی کرده بود، اکنون حدود ۱۶ درصد نسبت به پایین‌ترین سطح اخیر خود رشد کرده است؛ موضوعی که از نگاه کارشناسان نشان‌دهنده افزایش تقاضای احتیاطی و نگرانی معامله‌گران نسبت به آینده تحولات سیاسی و امنیتی است.

در بازار رسمی نیز روند قیمت‌ها صعودی بوده است. بر اساس اعلام مرکز مبادله ارز و طلای ایران، نرخ فروش دلار به ۱۴۸ هزار و ۵۴۹ تومان، یورو به ۱۶۹ هزار و ۶۸۶ تومان و درهم امارات به ۴۰ هزار و ۴۴۹ تومان رسیده است؛ اگرچه سرعت رشد در بازار رسمی به‌مراتب کمتر از بازار آزاد بوده و همچنان فاصله قابل توجهی میان دو بازار وجود دارد.

کارشناسان اقتصادی معتقدند جهش اخیر بیش از آنکه ناشی از تغییر متغیرهای بنیادین اقتصاد باشد، ریشه در افزایش ریسک‌های سیاسی و امنیتی دارد. بازار ارز ایران طی سال‌های گذشته بارها نشان داده است که نسبت به اخبار مربوط به مذاکرات، تحریم‌ها، تحولات منطقه‌ای و فضای امنیتی واکنش سریع نشان می‌دهد و در چنین شرایطی، انتظارات روانی می‌تواند حتی بیش از شاخص‌های اقتصادی بر قیمت‌ها اثر بگذارد.

علی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، نیز درباره سیاست‌های ارزی دولت تأکید کرده است: «بانک مرکزی در اجرای سیاست‌های ارزی، رویکرد تدریجی را دنبال می‌کند تا ضمن حفظ ثبات بازار، از ایجاد شوک‌های تورمی و افزایش قیمت کالاهای اساسی جلوگیری شود.»

در سوی دیگر، سید فرید موسوی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به تأثیر فضای نااطمینانی بر بازار ارز گفته است: «در شرایط جنگ و افزایش نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، اسکناس فیزیکی ارزش مضاعف پیدا می‌کند و این روند می‌تواند به تضعیف نقش بانک مرکزی، تشدید انتظارات تورمی و گسترش بازار غیررسمی منجر شود.»

این اظهارات نشان می‌دهد که حتی از نگاه سیاست‌گذاران اقتصادی و نمایندگان مجلس نیز بخش مهمی از نوسانات اخیر، ناشی از تغییر انتظارات فعالان بازار است؛ موضوعی که کنترل آن صرفاً با تزریق ارز امکان‌پذیر نیست و نیازمند ایجاد ثبات در فضای اقتصادی و سیاسی کشور است.

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این وضعیت، رفتار بازار تتر است. در سال‌های اخیر، تتر به یکی از شاخص‌های لحظه‌ای انتظارات ارزی تبدیل شده و معمولاً سریع‌تر از بازار اسکناس به اخبار سیاسی واکنش نشان می‌دهد. افزایش هم‌زمان دلار و تتر طی روزهای اخیر نیز بیانگر آن است که بخشی از سرمایه‌گذاران برای پوشش ریسک، به سمت دارایی‌های ارزی حرکت کرده‌اند.

از منظر اقتصادی، نرخ ارز در ایران تحت تأثیر سه عامل اصلی قرار دارد؛ متغیرهای بنیادین مانند تورم، رشد نقدینگی و تراز تجاری، میزان دسترسی کشور به منابع ارزی و درآمدهای صادراتی و در نهایت انتظارات ناشی از تحولات سیاسی و امنیتی. بررسی رفتار بازار در هفته‌های اخیر نشان می‌دهد عامل سوم، یعنی انتظارات روانی، نقش پررنگ‌تری در تعیین قیمت‌ها ایفا کرده است.

اقتصاددانان همچنین معتقدند افزایش نرخ ارز تنها به بازار دلار محدود نمی‌شود. رشد قیمت ارز به‌تدریج هزینه واردات مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای و تجهیزات تولید را افزایش می‌دهد و در نهایت می‌تواند خود را در قیمت کالاهای مصرفی و نرخ تورم نشان دهد. به همین دلیل، بازار ارز همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر ثبات اقتصادی کشور محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، تداوم فاصله میان نرخ رسمی و بازار آزاد، علاوه بر ایجاد انگیزه برای فعالیت‌های سوداگرانه، مدیریت بازار را نیز دشوارتر می‌کند. بسیاری از کارشناسان معتقدند هرچه این شکاف افزایش یابد، امکان شکل‌گیری رانت، تقاضای غیرمولد و بی‌ثباتی بیشتر در بازار ارز نیز افزایش خواهد یافت.

تحلیلگران بر این باورند که تجربه هفته‌های گذشته بار دیگر ثابت کرد بازار ارز ایران بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی واکنش نشان می‌دهد.

همان‌گونه که انتشار اخبار مثبت از تفاهم ایران و آمریکا موجب کاهش قابل توجه نرخ دلار و تتر شد، افزایش تنش‌های اخیر نیز روند بازار را معکوس کرد. این مسئله نشان می‌دهد ثبات پایدار در بازار ارز تنها با سیاست‌های پولی حاصل نمی‌شود، بلکه کاهش نااطمینانی‌های سیاسی و ایجاد چشم‌انداز روشن برای فعالان اقتصادی نیز نقشی تعیین‌کننده دارد.

عبور دوباره دلار از مرز ۱۷۸ هزار تومان را باید بیش از آنکه نشانه تغییر بنیادهای اقتصاد ایران دانست، بازتابی از افزایش ریسک‌های سیاسی و تغییر انتظارات فعالان بازار تلقی کرد. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است هر زمان فضای سیاسی به سمت آرامش حرکت کرده، بازار ارز نیز ثبات بیشتری را تجربه کرده و هر زمان نااطمینانی افزایش یافته، نخستین واکنش در قیمت ارز و دارایی‌های جایگزین مانند تتر نمایان شده است. از همین رو، بسیاری از کارشناسان معتقدند بازگشت آرامش به بازار ارز، در کنار سیاست‌گذاری دقیق پولی، بیش از هر چیز به کاهش ریسک‌های سیاسی، تقویت اعتماد فعالان اقتصادی و تداوم ثبات در فضای کلان اقتصاد وابسته خواهد بود.