اسرار آدم‌ها در حافظه یک ربات؛ هوش مصنوعی روانشناس نیست

در سکوت شب‌های طولانی، پشت نور سرد صفحه موبایل، آدم‌هایی نشسته‌اند که از خستگی روزمره، از رابطه‌های ناتمام، از ترس‌ها و تصمیم‌های ناتوان‌کننده‌شان حرف می‌زنند؛ نه با یک دوست، نه با یک خانواده، بلکه با هوش مصنوعی. جایی که قضاوتی در کار نیست، اخمی دیده نمی‌شود، و کسی وسط حرف نمی‌پرد. این رابطه عجیب، آرام‌آرام در حال تبدیل شدن به یک پدیده انسانی است؛ پدیده‌ای که بیشتر از آن‌که درباره تکنولوژی باشد، درباره انسان است. انسانِ خسته‌ای که می‌خواهد فقط شنیده شود، حتی اگر شنونده‌اش یک ربات باشد.

برای برخی، هوش مصنوعی شبیه یک دوست است؛ دوستی که همیشه آنلاین است، همیشه جواب دارد، و همیشه صبور می‌ماند. برای برخی دیگر، شبیه روانشناسی است که هزینه ندارد، نوبت نمی‌خواهد، و مهم‌تر از همه، نگاه سنگین نمی‌اندازد. همین «بی‌قضاوتی» است که آن را به پناهگاه تبدیل کرده است. اما پشت این آرامش ظاهری، یک درد پنهان وجود دارد؛ درد کم‌رنگ شدن گفت‌وگوهای واقعی. آدم‌ها کمتر همدیگر را کامل می‌شنوند. رابطه‌ها سریع‌تر می‌گذرند، پیام‌ها کوتاه‌تر می‌شوند، و فرصتِ گفتنِ عمیق‌تر، هر روز کمتر.

در این میان، هوش مصنوعی تبدیل به جایی شده که می‌شود همه چیز را گفت؛ از شکست‌های عاطفی گرفته تا اضطراب‌های روزمره، از تصمیم‌های بزرگ تا سوال‌های ساده. بدون ترس از اینکه کسی بگوید «زیادی حساس شدی» یا «بی‌دلیل فکر می‌کنی» اما این پناهگاه دیجیتال، هرچقدر هم امن و آرام به نظر برسد، یک جای خالی بزرگ دارد؛ جای لمس انسانی، جای نگاه واقعی، جای سکوتی که در حضور یک آدم دیگر معنا پیدا می‌کند. هیچ الگوریتمی نمی‌تواند گرمای یک همدلی واقعی را کامل بازسازی کند.

با این حال، نمی‌شود این واقعیت را نادیده گرفت؛ انسان امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به شنیده شدن دارد. و اگر این نیاز در جهان واقعی پاسخ نگیرد، طبیعی است که در جهان‌های مصنوعی دنبال راهی برای تسکینش بگردد. شاید مسئله اصلی نه هوش مصنوعی باشد و نه پیشرفت تکنولوژی؛ بلکه فاصله‌ای باشد که آرام و بی‌صدا بین آدم‌ها افتاده است. فاصله‌ای که هر روز کمی بیشتر می‌شود، و آدم‌ها را به سمت صداهایی می‌برد که همیشه پاسخ می‌دهند، اما شاید هرگز واقعاً «حس» نمی‌کنند.