اقیانوس‌ها به نقطه هشدار رسیدند؛ آیا جهان در آستانه داغ‌ترین سال تاریخ است؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، تازه‌ترین داده‌های اقلیمی نشان می‌دهد میانگین دمای سطح اقیانوس‌های جهان در ماه ژوئن به نزدیکی ۲۱ درجه سانتی‌گراد رسیده و رکوردهای ثبت‌شده در دوره‌های پیشین ال‌نینو را پشت سر گذاشته است. این در حالی است که اقیانوس‌ها تاکنون بیش از ۹۰ درصد گرمای اضافی ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای را جذب کرده‌اند و به بزرگ‌ترین مخزن گرمای زمین تبدیل شده‌اند.

دانشمندان برآورد می‌کنند سرعت جذب انرژی گرمایی توسط اقیانوس‌ها در سال ۲۰۲۵ معادل انفجار حدود ۱۲ بمب اتمی هیروشیما در هر ثانیه بوده است؛ رقمی که نشان می‌دهد بحران گرمایش زمین دیگر تنها به افزایش دمای هوا محدود نیست و اکنون به اعماق اقیانوس‌ها نیز نفوذ کرده است.

کارشناسان اقلیم معتقدند افزایش دمای آب اقیانوس‌ها پیامدهای زنجیره‌ای گسترده‌ای به همراه دارد. آب گرم‌تر، تبخیر بیشتری ایجاد می‌کند، رطوبت بیشتری وارد جو می‌شود و در نتیجه، طوفان‌های استوایی، بارش‌های سیل‌آسا، امواج گرمای شدید و بارندگی‌های غیرعادی با شدت بیشتری رخ خواهند داد. به بیان دیگر، اقیانوس‌های گرم، موتور محرک بسیاری از پدیده‌های حدی آب‌وهوایی هستند.

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های دانشمندان، شکل‌گیری مجدد پدیده «ال‌نینو» است. بر اساس مدل‌های اقلیمی، گرمای انباشته‌شده در اعماق اقیانوس آرام به‌تدریج به سطح آب منتقل خواهد شد و احتمال شکل‌گیری یک ال‌نینوی قدرتمند طی سال‌های آینده را افزایش می‌دهد. تجربه دهه‌های گذشته نشان داده است که وقوع ال‌نینو معمولاً با افزایش دمای متوسط زمین، وقوع خشکسالی در استرالیا، جنوب شرق آسیا و بخش‌هایی از آفریقا، و در مقابل، بارندگی‌های شدید و سیلاب در آمریکای جنوبی همراه است.

هم‌اکنون نیز نشانه‌های این تغییرات در بسیاری از نقاط جهان مشاهده می‌شود. اروپا یکی از شدیدترین موج‌های گرمای تاریخ خود را تجربه می‌کند و بخش‌هایی از دریای مدیترانه تا ۶ درجه سانتی‌گراد گرم‌تر از میانگین بلندمدت شده‌اند. در دریای شمال نیز دمای آب در برخی مناطق حدود ۳ درجه بالاتر از شرایط طبیعی گزارش شده است؛ اختلافی که برای اکوسیستم‌های دریایی بسیار قابل توجه محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، داده‌های اقیانوس آرام مرکزی و شرقی نشان می‌دهد دمای سطح آب حدود ۱.۲۴ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته و در برخی لایه‌های زیرسطحی شرق اقیانوس آرام، دمای آب حتی بیش از ۶ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین بلندمدت قرار گرفته است. این گرمای نهفته همان انرژی‌ای است که می‌تواند در ماه‌های آینده به سطح آمده و الگوهای آب‌وهوایی جهان را دستخوش تغییر کند.

«سلست سائولو»، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، در یکی از تازه‌ترین هشدارهای خود تأکید کرده است: «هر بخش کوچکی از افزایش دمای کره زمین، آثار گسترده‌تری بر زندگی انسان‌ها، اقتصاد، اکوسیستم‌ها و سلامت عمومی خواهد داشت و کشورها باید خود را برای رخدادهای حدی بیشتری آماده کنند.»

کارشناسان تغییر اقلیم معتقدند اهمیت اقیانوس‌ها تنها به تنظیم دمای زمین محدود نمی‌شود. اقیانوس‌ها حدود نیمی از اکسیژن مورد نیاز کره زمین را تولید می‌کنند، نزدیک به یک‌چهارم دی‌اکسیدکربن منتشرشده توسط انسان را جذب می‌کنند و نقش اساسی در تنظیم چرخه بارش، کشاورزی و امنیت غذایی جهان دارند. افزایش مداوم دمای آب، علاوه بر تهدید مرجان‌های دریایی، ذخایر آبزیان، شیلات و تنوع زیستی، معیشت میلیون‌ها نفر را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

تحلیلگران محیط‌زیست هشدار می‌دهند اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، پدیده‌هایی که پیش‌تر هر چند دهه یک‌بار رخ می‌دادند، به رخدادهای تقریباً سالانه تبدیل خواهند شد. موج‌های گرمای کشنده، آتش‌سوزی جنگل‌ها، خشکسالی‌های طولانی، سیلاب‌های ناگهانی و طوفان‌های شدید، دیگر استثنا نخواهند بود، بلکه بخشی از شرایط عادی اقلیم آینده خواهند شد.

از منظر اقتصادی نیز آثار گرمایش اقیانوس‌ها بسیار گسترده است. خسارت به بخش کشاورزی، کاهش تولید محصولات غذایی، افزایش هزینه بیمه، آسیب به زیرساخت‌های ساحلی، کاهش ذخایر شیلات، اختلال در حمل‌ونقل دریایی و افزایش هزینه‌های درمانی ناشی از گرما، تنها بخشی از پیامدهای این روند محسوب می‌شود.

برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی در دهه‌های آینده می‌تواند سالانه صدها میلیارد دلار خسارت مستقیم به اقتصاد جهانی وارد کند.

کارشناسان همچنین تأکید می‌کنند که گرمایش اقیانوس‌ها یک بحران محلی یا منطقه‌ای نیست. همان آبی که امروز در اقیانوس آرام گرم‌تر شده، می‌تواند چند ماه بعد الگوی بارش در آسیا را تغییر دهد، تولید محصولات کشاورزی در آفریقا را کاهش دهد یا موج‌های گرمای کم‌سابقه‌ای را به اروپا و آمریکای شمالی تحمیل کند. به همین دلیل، اقلیم‌شناسان از اقیانوس‌ها به عنوان «ترموستات زمین» یاد می‌کنند؛ ترموستاتی که اکنون نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از افزایش بیش از حد دما را نشان می‌دهد.

رکورد تازه دمای اقیانوس‌ها را نباید صرفاً یک عدد در گزارش‌های علمی تلقی کرد. این رکورد، نشانه‌ای از سرعت گرفتن روند گرمایش جهانی و انباشت انرژی در سامانه اقلیمی زمین است؛ انرژی‌ای که دیر یا زود خود را در قالب خشکسالی، سیل، طوفان، گرمای بی‌سابقه و تغییر الگوی زندگی میلیون‌ها انسان نشان خواهد داد. اگر روند کنونی انتشار گازهای گلخانه‌ای مهار نشود، هشدار دانشمندان درباره گرم‌تر بودن سال ۲۰۲۷ نسبت به سال‌های گذشته، دیگر یک پیش‌بینی دور از ذهن نخواهد بود، بلکه می‌تواند به واقعیتی تبدیل شود که آثار آن از اقیانوس‌ها تا سفره مردم سراسر جهان احساس خواهد شد.