تنگه هرمز؛ برگ برنده‌ای که کریدور میانی نمی‌تواند جای آن را بگیرد

به گزارش آذربایجان آنلاین، مزیت ایران تنها به شبکه ریلی و جاده‌ای آن محدود نمی‌شود. مهم‌ترین سرمایه ژئوپلیتیکی کشور، دسترسی هم‌زمان به دریای خزر، خلیج فارس، دریای عمان و به‌ویژه تنگه هرمز است؛ آبراهی که بخش قابل توجهی از تجارت انرژی جهان از آن عبور می‌کند و همچنان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های اقتصاد جهانی به شمار می‌رود.
کریدور میانی اگرچه در سال‌های اخیر با سرمایه‌گذاری کشورهای منطقه و حمایت اروپا و چین توسعه یافته، اما با محدودیت‌های ساختاری روبه‌رو است. وابستگی به حمل‌ونقل دریایی در دریای خزر، کاهش سطح آب این دریا، ظرفیت محدود بنادر، تعدد مرزهای گمرکی و هزینه‌های بالای حمل‌ونقل ترکیبی، از جمله چالش‌هایی است که سرعت و پایداری این مسیر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در مقابل، ایران همچنان تنها مسیر زمینی مطمئن برای اتصال آسیای مرکزی و روسیه به آب‌های آزاد و اقیانوس هند است؛ مزیتی که هیچ مسیر جایگزینی تاکنون نتوانسته آن را تکرار کند. حتی اگر بخشی از بار تجاری به سمت کریدور میانی منتقل شود، نیاز کشورهای منطقه به دسترسی به بنادر جنوبی ایران همچنان پابرجا خواهد ماند.
تجربه جنگ اخیر نیز نشان داد که اهمیت تنگه هرمز تنها نظامی نیست، بلکه مستقیماً با امنیت زنجیره تأمین جهانی گره خورده است. هرگونه تهدید علیه این آبراه، بازار انرژی، حمل‌ونقل دریایی و تجارت بین‌المللی را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ موضوعی که باعث شده قدرت‌های جهانی همچنان ثبات این منطقه را یک ضرورت راهبردی بدانند.
با این حال، اتکا به موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی کافی نیست. اگر ایران می‌خواهد جایگاه خود را در رقابت کریدوری حفظ کند، باید امنیت سرمایه‌گذاری، ثبات مقررات، توسعه زیرساخت‌های ریلی و بندری، دیجیتالی‌سازی فرآیندهای گمرکی و کاهش زمان ترخیص کالا را در اولویت قرار دهد.
همچنین تهران به جای نگاه صرفاً رقابتی به کریدور میانی، می‌تواند با تبدیل شدن به حلقه اتصال میان مسیرهای شرقی و جنوبی، نقش مکمل این شبکه را ایفا کند؛ راهبردی که هم درآمد ترانزیتی کشور را افزایش می‌دهد و هم جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را تثبیت می‌کند.
رقابت آینده، بیش از آنکه بر سر جغرافیا باشد، بر سر اعتماد است. کشوری در این رقابت پیروز خواهد بود که علاوه بر موقعیت جغرافیایی ممتاز، امنیت، پیش‌بینی‌پذیری و خدمات لجستیکی ارزان‌تر را به شرکای تجاری خود ارائه دهد.
تنگه هرمز همچنان برگ برنده ایران در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه است؛ اما این برگ برنده زمانی ارزش واقعی خود را حفظ خواهد کرد که با توسعه زیرساخت‌ها، دیپلماسی اقتصادی فعال و تبدیل ایران به امن‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین مسیر ترانزیتی اوراسیا همراه شود. در غیر این صورت، رقبای منطقه‌ای از هر فرصت برای کاهش وابستگی به مسیرهای ایرانی استفاده خواهند کرد.