خاموشی از راه رسید؛ تابستان سخت در انتظار مشترکان خانگی

به گزارش آذربایجان آنلاین، آرش نجفی رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران اعلام کرده است که در صورت ادامه سیاست فعلی دولت برای حفظ برق صنایع، مشترکان خانگی ممکن است از اواخر خرداد یا اوایل تیرماه روزانه حدود دو ساعت خاموشی را تجربه کنند. به گفته او، این وضعیت احتمالاً تا پایان فصل گرم ادامه خواهد داشت.

نجفی در عین حال از کاهش ناترازی برق کشور خبر داده و گفته است:
«کسری برق کشور که سال گذشته به حدود ۲۰ هزار مگاوات رسیده بود، اکنون به حدود ۱۲ هزار مگاوات کاهش یافته و بخشی از این بهبود به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و ورود ظرفیت‌های جدید تولید برق مربوط می‌شود.»

هرچند این کاهش ۸ هزار مگاواتی از نگاه کارشناسان یک اتفاق مثبت ارزیابی می‌شود، اما همچنان به معنای شکاف قابل توجه میان تولید و مصرف برق در کشور است. برای درک ابعاد ماجرا کافی است بدانیم اوج مصرف برق ایران در تابستان سال گذشته از مرز ۸۰ هزار مگاوات عبور کرد؛ رقمی که در برخی روزها رکوردهای جدیدی را نیز به ثبت رساند.

عباس علی‌آبادی وزیر نیرو نیز پیش‌تر درباره وضعیت شبکه برق گفته بود:
«مهم‌ترین راهکار عبور از تابستان، مدیریت مصرف و افزایش بهره‌وری است. بدون همکاری مشترکان، عبور از پیک مصرف با دشواری همراه خواهد بود.»

همزمان مصطفی رجبی مشهدی مدیرعامل شرکت توانیر نیز بارها هشدار داده است:
«رشد مصرف برق در کشور از متوسط جهانی بالاتر است و بخش قابل توجهی از مصرف در ساعات اوج بار اتفاق می‌افتد. اگر الگوی مصرف اصلاح نشود، مدیریت شبکه با دشواری بیشتری مواجه خواهد شد.»

بررسی آمارها نشان می‌دهد بخش خانگی حدود یک‌سوم برق کشور را مصرف می‌کند اما در روزهای بسیار گرم تابستان، سهم مصرف وسایل سرمایشی به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد. برخی برآوردها نشان می‌دهد کولرها و تجهیزات سرمایشی در روزهای اوج گرما بیش از ۳۰ هزار مگاوات از بار شبکه را به خود اختصاص می‌دهند؛ رقمی که تقریباً معادل مصرف برق چندین کشور منطقه است.

در سال‌های گذشته برای جلوگیری از خاموشی گسترده خانگی، صنایع بزرگ نخستین بخشی بودند که با محدودیت مصرف برق روبه‌رو می‌شدند. این سیاست اگرچه از خاموشی در شهرها جلوگیری کرد اما هزینه‌های سنگینی به بخش تولید تحمیل کرد. کاهش تولید فولاد، سیمان و صنایع معدنی در برخی ماه‌های تابستان و افزایش هزینه تمام‌شده کالاها از جمله پیامدهای این رویکرد بود.

آرش نجفی در همین زمینه تأکید کرده است:
«اگر برق صنایع قطع شود، تبعات اقتصادی آن به مراتب سنگین‌تر از اعمال خاموشی محدود در بخش خانگی خواهد بود؛ زیرا توقف تولید می‌تواند زنجیره تأمین کالا و اشتغال را تحت تأثیر قرار دهد.»

این اظهارات نشان می‌دهد سیاست‌گذاران امسال اولویت را به حفظ فعالیت واحدهای صنعتی داده‌اند؛ تصمیمی که هرچند از منظر اقتصادی قابل دفاع به نظر می‌رسد، اما می‌تواند فشار بیشتری را متوجه خانوارها کند.

کارشناسان انرژی معتقدند ریشه اصلی بحران برق ایران را نباید صرفاً در افزایش مصرف جست‌وجو کرد. فرسودگی بخشی از نیروگاه‌ها، رشد سریع تقاضا، پایین بودن راندمان مصرف انرژی، قیمت‌گذاری یارانه‌ای برق و عقب‌ماندگی سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های تولید و انتقال برق از مهم‌ترین عواملی هستند که طی سال‌های گذشته به شکل‌گیری ناترازی فعلی منجر شده‌اند.

در مقابل، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به ویژه نیروگاه‌های خورشیدی یکی از معدود نقاط امیدوارکننده صنعت برق در ماه‌های اخیر محسوب می‌شود. دولت اعلام کرده هزاران مگاوات ظرفیت جدید خورشیدی در دست احداث است و بخشی از کاهش ناترازی نیز ناشی از ورود همین ظرفیت‌ها به شبکه بوده است.

با این حال بسیاری از متخصصان معتقدند حتی با رشد سریع نیروگاه‌های خورشیدی، حل کامل بحران برق نیازمند چند سال سرمایه‌گذاری مستمر خواهد بود. به بیان دیگر، نیروگاه‌های خورشیدی می‌توانند بخشی از مشکل را کاهش دهند اما به تنهایی قادر به جبران شکاف چندین هزار مگاواتی میان تولید و مصرف نیستند.

تحلیلگران اقتصادی نیز هشدار می‌دهند که تصمیم دولت برای حفظ برق صنایع در کوتاه‌مدت می‌تواند از جهش قیمت برخی کالاها جلوگیری کند، اما در مقابل اگر خاموشی‌های خانگی گسترده شود، نارضایتی عمومی افزایش خواهد یافت. از همین رو دولت ناچار است میان دو هدف مهم یعنی حفظ تولید و حفظ رفاه عمومی تعادل برقرار کند.
آنچه از مجموع اظهارات مسئولان و فعالان حوزه انرژی برمی‌آید این است که تابستان امسال همچنان با چالش ناترازی برق همراه خواهد بود، اما برخلاف سال‌های گذشته، بار اصلی مدیریت این بحران احتمالاً بیش از صنایع متوجه مشترکان خانگی خواهد شد. پرسش اصلی این است که آیا کاهش ناترازی از ۲۰ هزار به ۱۲ هزار مگاوات و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی برای عبور از روزهای داغ پیش رو کافی خواهد بود یا خاموشی‌های خانگی به واقعیتی اجتناب‌ناپذیر در تابستان ۱۴۰۵ تبدیل می‌شود.