زنده ماندن صنعت دخانیات به واسطه‌ی فرسودگی روانی انسان مدرن

به گزارش آذربایجان آنلاین، ۱۰ خرداد، همزمان با ۳۱ مه، «روز جهانی بدون دخانیات» است؛ روزی که از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO) نام‌گذاری شده تا جهان فقط برای لحظه‌ای مکث کند و از خودش بپرسد چرا انسان هنوز به چیزی وابسته است که می‌داند آرام‌آرام او را نابود می‌کند؟

شاید تصویر مردی که در سکوت، کنار پنجره سیگارش را روشن می‌کند یا نوجوانی که در جمع دوستانش اولین پک را می‌زند، آن‌قدر تکرار شده که دیگر خطرش به چشم نمی‌آید. دود، سال‌هاست در زندگی انسان عادی شده؛ در کافه‌ها، خیابان‌ها، فیلم‌ها و حتی لحظه‌های تنهایی آدم‌ها. اما پشت همین تصاویر به‌ظاهر معمولی، یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های سلامت جهان جریان دارد؛ بحرانی که هر سال میلیون‌ها انسان را به کام مرگ می‌برد، خانواده‌های بی‌شماری را داغدار می‌کند و نفس کشیدن را برای جهان سخت‌تر می‌سازد.

طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، مصرف دخانیات سالانه بیش از ۸ میلیون نفر را در جهان می‌کشد؛ از این میان، حدود ۱.۳ میلیون نفر افرادی هستند که خودشان مصرف‌کننده نیستند اما قربانی دود تحمیلی دیگران می‌شوند. همچنین دخانیات همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ‌های قابل پیشگیری در جهان به شمار می‌رود و با بیماری‌هایی مانند سرطان ریه، بیماری‌های قلبی‌عروقی، سکته مغزی، بیماری انسدادی مزمن ریه و ده‌ها بیماری مزمن دیگر ارتباط مستقیم دارد.

براساس گزارش‌های WHO، بیش از ۱.۲۵ میلیارد نفر در جهان همچنان مصرف‌کننده محصولات دخانی هستند. این در حالی است که بسیاری از کشورها طی سال‌های اخیر قوانین سختگیرانه‌تری برای محدود کردن مصرف سیگار و تبلیغات دخانی وضع کرده‌اند. با این وجود، صنعت دخانیات همچنان راه‌های تازه‌ای برای بقا پیدا می‌کند؛ از بسته‌بندی‌های جذاب و طعم‌های متنوع گرفته تا تبلیغات پنهان در شبکه‌های اجتماعی و معرفی ویپ و سیگار الکترونیکی به‌عنوان گزینه‌ای «کم‌خطرتر».

کارشناسان سلامت هشدار می‌دهند که یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد بحران دخانیات، کاهش سن مصرف در میان نوجوانان و جوانان است. در ایران نیز بارها نسبت به افزایش مصرف سیگار، قلیان و ویپ در میان نسل جوان هشدار داده شده است. بسیاری از نوجوانان، نخستین تجربه مصرف دخانیات را نه از سر آگاهی، بلکه برای پذیرفته شدن در جمع دوستان، کنجکاوی یا فرار موقت از اضطراب و فشار روانی تجربه می‌کنند.

اما مسئله دخانیات فقط به آمار مرگ‌ومیر محدود نمی‌شود؛ پشت هر نخ سیگار، داستان انسانی پیچیده‌ای وجود دارد. برای بسیاری از آدم‌ها، سیگار فقط یک عادت نیست؛ پناهگاهی موقت در برابر فشارهای زندگی است. کارگری که پس از ساعت‌ها کار سخت، چند دقیقه دود را تنها آرامش روزش می‌داند. دانشجویی که زیر فشار آینده نامعلوم و اضطراب، به سیگار پناه می‌برد. یا انسانی که سال‌هاست تلاش می‌کند ترک کند اما هر بار، وابستگی جسم و روان او را به نقطه اول بازمی‌گرداند.

همین وابستگی، مبارزه با دخانیات را دشوار کرده است. نیکوتین فقط بدن را درگیر نمی‌کند؛ به احساسات، اضطراب‌ها و حافظه روانی انسان گره می‌خورد. به همین دلیل ترک سیگار برای بسیاری از افراد، فقط کنار گذاشتن یک عادت نیست؛ شبیه جنگیدن با بخشی از زندگی روزمره و پناهگاه ذهنی‌شان است.

در سال‌های اخیر، ویپ و سیگار الکترونیکی نیز به یکی از چالش‌های جدید سلامت عمومی تبدیل شده‌اند. بسیاری از نوجوانان تصور می‌کنند این محصولات بی‌خطر یا کم‌ضررند، در حالی که مطالعات علمی نشان داده‌اند مصرف ویپ نیز می‌تواند با آسیب‌های ریوی، مشکلات قلبی و وابستگی شدید به نیکوتین همراه باشد. سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که شرکت‌های دخانیاتی به‌طور هدفمند نسل جوان را هدف قرار داده‌اند؛ نسلی که بیش از هر زمان دیگری در معرض تبلیغات دیجیتال قرار دارد.

از سوی دیگر، دود دخانیات فقط مصرف‌کننده را قربانی نمی‌کند. میلیون‌ها کودک و عضو خانواده، هر روز ناخواسته دود دیگران را تنفس می‌کنند. تحقیقات نشان داده قرار گرفتن در معرض دود سیگار، خطر بیماری‌های قلبی، آسم، عفونت‌های تنفسی و حتی مرگ ناگهانی نوزادان را افزایش می‌دهد. این یعنی دخانیات، فقط یک انتخاب شخصی نیست؛ مسئله‌ای اجتماعی و عمومی است که سلامت دیگران را نیز تهدید می‌کند.

با این حال، امید همچنان وجود دارد. براساس داده‌های انجمن سرطان آمریکا، تنها ۲۰ دقیقه پس از ترک سیگار، ضربان قلب و فشار خون شروع به کاهش می‌کند. پس از چند هفته، عملکرد ریه‌ها بهتر می‌شود و طی سال‌های بعد، خطر بیماری‌های قلبی، سکته و سرطان به‌تدریج کاهش می‌یابد. بدن انسان، حتی پس از سال‌ها مصرف دخانیات، هنوز توان ترمیم و بازسازی دارد.

اما شاید مهم‌تر از ترک سیگار، فهمیدن ریشه‌های گرایش به آن باشد. انسان امروز، بیش از هر زمان دیگری خسته، مضطرب و فرسوده زندگی می‌کند. اضطراب اقتصادی، تنهایی، فشارهای روانی، ناامنی نسبت به آینده و فرسودگی اجتماعی، همگی زمینه‌هایی هستند که انسان را به سمت پناهگاه‌های موقت سوق می‌دهند؛ حتی اگر آن پناهگاه، آرام‌آرام جان او را بگیرد.

شاید روز جهانی بدون دخانیات، فقط درباره خاموش کردن یک سیگار نباشد؛ درباره ساختن جهانی باشد که انسان در آن، کمتر احساس کند برای چند دقیقه آرام شدن، به دود نیاز دارد. چون حقیقت تلخ این است که بسیاری از آدم‌ها، سیگار را نه برای لذت، بلکه برای دوام آوردن روشن می‌کنند.