قطعی برق در اوج گرما؛ خسارت‌ها و مطالبات بی‌پاسخ

به گزارش آذربایجان آنلاین، در روزهایی که دمای هوا به اوج خود رسیده، برق دیگر یک کالای رفاهی محسوب نمی‌شود، بلکه به ضرورتی حیاتی بدل شده است. هرچند خاموشی‌ها در ظاهر چند ساعت به طول می‌انجامد، اما آثار آن بر فعالیت‌های اقتصادی و معیشت مردم به‌مراتب فراتر از این بازه زمانی کوتاه است.

در همین راستا، یکی از فعالان صنف آبمیوه و بستنی در تبریز، در گفت‌وگو با خبرنگار آذربایجان آنلاین با اشاره به خسارات وارده ناشی از قطعی برق اظهار می‌کند: «تنها در یک مورد، قطع برق موجب فساد حدود ۲۰۰ کیلوگرم بستنی در یخچال‌ها شد که ناچار به امحای کامل آن شدیم؛ ضرری که جبران آن ماه‌ها زمان می‌برد، در حالی‌ که هیچ سازوکار مشخصی برای پاسخگویی وجود ندارد.»

ریشه‌های خاموشی؛ از کاهش تولید تا فشار مصرف
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، هم‌زمان با افزایش کم‌سابقه دمای هوا و خروج اضطراری برخی نیروگاه‌ها از مدار، حدود هزار مگاوات از ظرفیت تولید برق کشور کاهش یافته است.

مصطفی رجبی‌مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، در این‌باره اعلام کرده است: «افزایش دما و بروز نقص فنی در برخی نیروگاه‌ها، فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد کرده و از شهروندان درخواست می‌شود با مدیریت مصرف، به پایداری شبکه کمک کنند.»

همچنین گزارش‌ها از بروز نقص فنی در واحدهایی از نیروگاه تبریز و قشم حکایت دارد که در کاهش ظرفیت تولید بی‌تأثیر نبوده است.

ظرفیت اسمی بالا، بهره‌برداری محدود
بر پایه آمار رسمی، ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی کشور از مرز ۱۰۰ هزار مگاوات عبور کرده و به ۱۰۰ هزار و ۳۱۵ مگاوات رسیده است. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که تمامی این ظرفیت در زمان اوج مصرف در دسترس نیست؛ مسئله‌ای که به عواملی همچون فرسودگی تجهیزات، تعمیرات دوره‌ای، محدودیت تأمین سوخت و مشکلات فنی بازمی‌گردد.

ناترازی ساختاری؛ چالش مزمن صنعت برق
برآوردهای مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد ناترازی میان تولید و مصرف برق در تابستان ۱۴۰۵ به حدود ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات خواهد رسید؛ شکافی که عملاً در قالب خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و اضطراری بروز پیدا می‌کند.

آسیب زیرساخت‌ها در سایه تنش‌ها
در کنار چالش‌های ساختاری، آسیب به زیرساخت‌های انرژی نیز بر وضعیت موجود افزوده است. محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، در این زمینه اعلام کرده است: «در پی حملات اخیر، حدود ۴۲۰۰ مگاوات از توان شبکه برق کشور از دست رفته و بیش از دو هزار نقطه از شبکه دچار آسیب شده است.»

به گفته وی، میزان خسارات وارده به شبکه برق از ۶۰ هزار میلیارد تومان فراتر رفته که این موضوع به‌طور مستقیم بر تاب‌آوری شبکه در روزهای اوج مصرف اثرگذار است.

تجدیدپذیرها؛ مسیر در حال طی شدن
در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز برنامه‌هایی برای توسعه در دست اجراست. محسن طرزطلب، مدیرعامل ساتبا، با اشاره به اهداف تعیین‌شده در این بخش عنوان کرده است: «دستیابی به ظرفیت هفت هزار مگاواتی نیروگاه‌های تجدیدپذیر همچنان در دستور کار قرار دارد و بخشی از این ظرفیت نیز طی ماه‌های اخیر وارد مدار شده است.»

وی در عین حال به چالش‌هایی نظیر محدودیت‌های مالی و تبعات ناشی از شرایط جنگی اشاره کرده که روند توسعه این بخش را با کندی مواجه کرده است.

صادرات برق؛ محل مناقشه جدید
در شرایطی که خاموشی‌ها در داخل کشور تداوم دارد، موضوع صادرات برق به یکی از محورهای انتقادی بدل شده است. در همین راستا، معاون بین‌الملل وزارت نیرو در همایشی در قزوین از امضای قراردادهای جدید صادرات برق با پاکستان و عراق با ظرفیتی دو برابر وضعیت فعلی خبر داده و اعلام کرده است که بخشی از این مبادلات به‌صورت تهاتر، از جمله با دریافت سوخت و کالا، انجام می‌شود.

قطعی برق را نمی‌توان به یک عامل واحد نسبت داد؛ این پدیده حاصل برهم‌کنش مجموعه‌ای از چالش‌ها از جمله ناترازی مزمن تولید و مصرف، فرسودگی زیرساخت‌ها، کاهش سرمایه‌گذاری، محدودیت‌های فنی و فشارهای بیرونی است.

با این حال، آنچه برای افکار عمومی اهمیت دارد، نه آمارهای کلان بلکه تجربه ملموس روزمره است؛ تجربه‌ای از گرمای طاقت‌فرسا، خسارت‌های اقتصادی و انتظار برای تحقق وعده‌هایی که سال‌هاست تکرار می‌شوند اما به سرانجام نرسیده‌اند.