نتانیاهو در رقابت با زمان؛ آیا اسرائیل می‌تواند مسیر مذاکرات ایران و آمریکا را تغییر دهد؟

به گزارش آذربایجان آنلاین، روزنامه یدیعوت آحارونوت گزارش داده است که دفتر نخست‌وزیر اسرائیل در حال رایزنی برای برگزاری دیداری فوری میان بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، است؛ دیداری که قرار است بلافاصله پس از بازگشت ترامپ از نشست ناتو برگزار شود. بر اساس این گزارش، یکی از مهم‌ترین اهداف این سفر، ارائه آخرین ارزیابی‌های اطلاعاتی اسرائیل درباره ایران و تلاش برای تأثیرگذاری بر مواضع واشنگتن پیش از ادامه مذاکرات با تهران است.

این روزنامه همچنین نوشته است که نتانیاهو علاوه بر پرونده ایران، قصد دارد درباره روند عادی‌سازی روابط با برخی کشورهای منطقه، تحولات لبنان و آینده همکاری‌های امنیتی آمریکا و اسرائیل نیز با ترامپ گفت‌وگو کند. در عین حال، منابع اسرائیلی اذعان کرده‌اند که بخشی از حلقه نزدیک به ترامپ نسبت به عملکرد نتانیاهو در ماه‌های اخیر انتقاداتی دارند و همین مسئله باعث شده نخست‌وزیر اسرائیل برای ترمیم روابط شخصی خود با رئیس‌جمهور آمریکا نیز انگیزه ویژه‌ای داشته باشد.

تحلیلگران روابط بین‌الملل معتقدند زمان‌بندی این دیدار اتفاقی نیست. مذاکرات ایران و آمریکا اکنون وارد مرحله‌ای شده که طرفین در حال بررسی جزئیات فنی، موضوع رفع تحریم‌ها، سازوکارهای نظارتی، امنیت منطقه و ترتیبات مربوط به تنگه هرمز هستند. طبیعی است که اسرائیل تلاش کند پیش از نهایی شدن هرگونه توافق، دیدگاه‌ها و دغدغه‌های امنیتی خود را به تصمیم‌گیران آمریکایی منتقل کند.

با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که میزان تأثیرگذاری اسرائیل بر تصمیمات راهبردی آمریکا، مطلق نیست. هرچند تل‌آویو همواره یکی از نزدیک‌ترین متحدان واشنگتن بوده، اما در مقاطع مختلف، رؤسای جمهور آمریکا تصمیم‌هایی اتخاذ کرده‌اند که الزاماً مطابق خواسته‌های دولت اسرائیل نبوده است. تفاهم‌های اخیر میان تهران و واشنگتن نیز نشان می‌دهد آمریکا در برخی پرونده‌ها، بیش از گذشته بر مدیریت مستقیم بحران‌ها و کاهش هزینه‌های امنیتی خود در منطقه تمرکز کرده است.

از منظر راهبردی، مهم‌ترین دغدغه اسرائیل آن است که هرگونه توافق میان تهران و واشنگتن، بدون در نظر گرفتن مطالبات امنیتی تل‌آویو، می‌تواند موازنه قدرت منطقه‌ای را تغییر دهد. به همین دلیل، دولت نتانیاهو تلاش می‌کند در تمامی مراحل مذاکرات، از طریق کانال‌های دیپلماتیک و امنیتی، بر روند تصمیم‌گیری آمریکا اثرگذار باشد.

بنیامین نتانیاهو نیز در ماه‌های گذشته بارها تأکید کرده است: «اسرائیل حق دفاع از خود را در هر شرایطی برای خود محفوظ می‌داند و هیچ توافقی مانع اقدام ما برای حفظ امنیت اسرائیل نخواهد شد.» این موضع نشان می‌دهد تل‌آویو همچنان بر حفظ آزادی عمل امنیتی خود، فارغ از نتایج مذاکرات، اصرار دارد.

در مقابل، دونالد ترامپ پس از آغاز دور جدید گفت‌وگوها با ایران اعلام کرده بود: «ما توافقی می‌خواهیم که از جنگ جلوگیری کند و امنیت منطقه را تضمین کند.» هرچند او هم‌زمان هشدار داده است که در صورت نقض تعهدات، آمریکا گزینه‌های دیگری نیز در اختیار خواهد داشت، اما تأکید مکرر او بر راه‌حل دیپلماتیک نشان می‌دهد کاخ سفید در شرایط کنونی، مذاکره را بر تشدید تنش ترجیح می‌دهد.

کارشناسان مسائل منطقه معتقدند یکی از مهم‌ترین متغیرهای این معادله، تغییر اولویت‌های راهبردی آمریکا است. واشنگتن در سال‌های اخیر تلاش کرده بخشی از منابع نظامی و سیاسی خود را از خاورمیانه به شرق آسیا و رقابت با چین منتقل کند. در چنین شرایطی، کاهش تنش با ایران می‌تواند بخشی از این راهبرد کلان را تسهیل کند؛ موضوعی که الزاماً با نگاه امنیتی اسرائیل همسو نیست.

از سوی دیگر، تحلیلگران معتقدند انتشار گزارش‌هایی درباره اختلاف‌نظر میان اطرافیان ترامپ و نتانیاهو نیز بی‌دلیل نیست. برخی رسانه‌های اسرائیلی نوشته‌اند که بخشی از نزدیکان رئیس‌جمهور آمریکا معتقدند تنش‌های ماه‌های گذشته هزینه‌های سنگینی برای آمریکا ایجاد کرده و اکنون باید از فرصت دیپلماسی برای مدیریت بحران استفاده کرد. اگر این ارزیابی درست باشد، قدرت مانور نتانیاهو برای تغییر مسیر مذاکرات، نسبت به گذشته محدودتر خواهد بود.

در بعد داخلی نیز این سفر برای نخست‌وزیر اسرائیل اهمیت ویژه‌ای دارد. نتانیاهو در آستانه تحولات سیاسی داخلی و رقابت‌های آینده، نیازمند نمایش موفقیت در روابط با مهم‌ترین متحد خارجی اسرائیل است. دیدار با رئیس‌جمهور آمریکا می‌تواند از منظر افکار عمومی اسرائیل، به‌عنوان نشانه‌ای از حفظ جایگاه بین‌المللی او تلقی شود؛ هرچند نتیجه واقعی این دیدار بیش از هر چیز به خروجی مذاکرات تهران و واشنگتن وابسته خواهد بود.

در نهایت، تلاش نتانیاهو برای دیدار فوری با ترامپ را باید بخشی از رقابت دیپلماتیک بر سر شکل‌دهی به آینده مذاکرات ایران و آمریکا دانست. اما تجربه پرونده‌های گذشته نشان داده است که تصمیم نهایی واشنگتن معمولاً بر اساس مجموعه‌ای از ملاحظات امنیتی، اقتصادی و راهبردی اتخاذ می‌شود و نه صرفاً خواسته یک متحد منطقه‌ای. از همین رو، هرچند اسرائیل می‌تواند دیدگاه‌های خود را مطرح کند، اما تعیین مسیر نهایی مذاکرات همچنان در چارچوب محاسبات مستقیم تهران و واشنگتن و منافع ملی دو طرف رقم خواهد خورد.