افشای یک نجات محرمانه چرا بحران ساخت؟ وقتی اطلاعات هم به میدان جنگ تبدیل شد

به گزارش آذربایجان آنلاین، اصل ماجرا از سقوط یک فروند اف-۱۵ بر فراز ایران شروع شد؛ جنگنده‌ای که به‌گفته منابع آمریکایی، دو سرنشین داشت. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، خدمه این جنگنده در عمق خاک ایران فرود آمدند و نیروهای ویژه آمریکا برای نجات آن‌ها وارد عمل شدند. نفر اول، که نقش خلبان را داشت، ظرف چند ساعت نجات یافت و نفر دوم، یعنی افسر تسلیحات، نزدیک دو روز بعد از دل کوهستان بیرون کشیده شد. در روایت رسمی واشنگتن، این عملیات یکی از دشوارترین مأموریت‌های نجات در تاریخ ارتش آمریکا توصیف شده و گفته شده برای آن از ده‌ها هواپیما، صدها نفر نیرو، فناوری سیا و عملیات فریب برای منحرف‌کردن طرف مقابل استفاده شده است.

همین‌جاست که می‌شود فهمید چرا افشای خبر، از نگاه ترامپ، یک مسئله عادی رسانه‌ای نبود. طبق گزارش رویترز، چند رسانه از جمله نیویورک تایمز، سی‌بی‌اس و آکسیوس خیلی زود خبر نجات نفر اول را منتشر کردند؛ در حالی که مأموریت برای یافتن و بیرون‌کشیدن نفر دوم هنوز در جریان بود. ترامپ در نشست خبری کاخ سفید گفت افشاگری «امنیت ملی» را به خطر انداخته و تهدید کرد که اگر روزنامه‌نگار منبع خود را فاش نکند، باید با پیگرد قضایی روبه‌رو شود. او حتی عبارت «اگر تحویل ندهید، به زندان می‌روید» را به‌عنوان هشدار مطرح کرد.

از نظر عملیاتی، دلیل عصبانیت او قابل فهم است. مأموریت نجات در چنین شرایطی فقط جابه‌جایی یک فرد نیست؛ یک عملیات چندلایه است که در آن زمان، مسیر حرکت، سطح آمادگی دشمن و فریب اطلاعاتی هم‌زمان تعیین‌کننده‌اند. گزارش‌های AP و رویترز نشان می‌دهد دو بالگرد بلک‌هاوک در جریان عملیات با آتش طرف ایرانی مواجه شدند، یک فروند ای-۱۰ هم آسیب دید و تعدادی از پرسنل آمریکایی زخمی شدند، هرچند عملیات در نهایت بدون تلفات مرگبار برای آمریکا تمام شد. اگر خبرِ نجات یک نفر زودتر از موعد علنی شود، طرف مقابل می‌تواند از آن برای حدس‌زدن مسیر عملیات بعدی یا شدت جست‌وجو استفاده کند. به زبان ساده، افشا در این‌جا فقط خبر نیست؛ بخشی از خودِ جنگ است.

ترامپ در همان نشست خبری، این عملیات را نشانه برتری و توان آمریکا معرفی کرد و پیت هگست، وزیر دفاع، و جان راتکلیف، رئیس سیا، هم در کنار او از مأموریت به‌عنوان نمونه‌ای از دقت و هماهنگی نیروهای آمریکا یاد کردند. اما همین‌جا تناقض اصلی شکل می‌گیرد: از یک طرف دولت می‌خواهد این مأموریت را به‌عنوان موفقیت تبلیغ کند، از طرف دیگر می‌گوید افشای خبر، جان نیروها را به خطر انداخته است. نتیجه این می‌شود که رسانه، هم ابزاری برای نمایش قدرت است و هم در صورت انتشار زودهنگام، به بخشی از بحران امنیتی تبدیل می‌شود.

این رفتار، فقط یک واکنش لحظه‌ای هم نیست. رویترز نوشته ترامپ در هفته‌های اخیر از پوشش رسانه‌ای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ناراضی بوده و حتی به مشاورانش گفته بعضی پوشش‌ها «بیش از حد منفی» است. در همان گزارش آمده که رئیس کمیسیون فدرال ارتباطات، برندن کار، هم به رسانه‌ها هشدار داده اگر «اخبار جعلی» پخش کنند، ممکن است در تمدید مجوزشان با مشکل روبه‌رو شوند. این یعنی ماجرا از سطح یک عملیات نجات فراتر رفته و به جنگی بر سر روایت، افکار عمومی و کنترل جریان اطلاعات تبدیل شده است.

از زاویه تحلیلی، اهمیت این رویداد در آن است که نشان می‌دهد جنگی که بر ایران تحمیل شده، فقط در زمین و آسمان جریان ندارد؛ در فضای خبری و اطلاعاتی هم فعال است. در جنگ‌های مدرن، هر خبر می‌تواند روی عملیات بعدی اثر بگذارد، برای طرف مقابل نشانه بسازد، یا افکار عمومی داخلی را علیه یا به نفع دولت‌ها تنظیم کند. در چنین شرایطی، رسانه دیگر فقط بازتاب‌دهنده رویداد نیست؛ خودش بخشی از معادله امنیتی است. همین نکته است که واکنش ترامپ را از یک عصبانیت معمولی جدا می‌کند و آن را به نشانه‌ای از حساسیت شدید روی «کنترل روایت» تبدیل می‌سازد.

از سوی دیگر، این ماجرا به‌طور غیرمستقیم روایت ایران را هم تقویت می‌کند که جنگ فعلی یک جنگ تحمیلی است و آمریکا و اسرائیل سعی دارند هم‌زمان با میدان، فضای اطلاعاتی را هم کنترل کنند.

وقتی یک عملیات نجات محرمانه، تنها با انتشار یک خبر به بحران تبدیل می‌شود، یعنی خودِ جنگ به سطحی رسیده که اطلاعات هم ارزش عملیاتی دارد. به همین دلیل، حساسیت واشنگتن بر افشا فقط ربطی به وجهه سیاسی ندارد؛ به‌نظر می‌رسد این افشا می‌توانست به طرف مقابل علامت بدهد که نجات نفر دوم هنوز ادامه دارد و همین، در حساب‌وکتاب عملیات اثر بگذارد.

جمع‌بندی این است که ما با یک اتفاق رسانه‌ای ساده روبه‌رو نیستیم؛ با نمونه‌ای روشن از «جنگ اطلاعات» روبه‌رو هستیم. در این پرونده، هم نجات خدمه یک جنگنده در عمق خاک ایران، هم استفاده از عملیات فریب و ده‌ها هواپیما، و هم تهدید رئیس‌جمهور آمریکا علیه روزنامه‌نگار، یک نکته را ثابت می‌کند: در جنگ امروز، خبر می‌تواند به اندازه موشک و پهپاد اثرگذار باشد. و درست به همین دلیل است که افشا، خودش به بحران تبدیل شد.