هزینه سنگین اینترنت برای اقتصاد ایران؛ ۵۵ هزار میلیارد تومان خسارت به کسب‌وکارهای دیجیتال

به گزارش آذربایجان آنلاین، احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد خسارت ناشی از قطع اینترنت برای اقتصاد دیجیتال کشور در پلتفرم‌های بزرگ به حدود ۵۵ هزار میلیارد تومان رسیده است.

او همچنین گفت میزان کاهش درآمد یا عدم‌النفع در این حوزه حدود ۱۶.۳۲ هزار میلیارد تومان برآورد شده و در بخش مخابرات و ارتباطات نیز حدود ۶.۴ هزار میلیارد تومان کاهش درآمد مستقیم برای کسب‌وکارها ثبت شده است.

چیت‌ساز تأکید کرد: «قطع اینترنت ممکن است در کوتاه‌مدت قابل مدیریت باشد، اما قطعی گسترده و سراسری آن عملاً یک شوک اقتصادی جدی برای اقتصاد دیجیتال ایجاد می‌کند.»

اهمیت این اظهارات در آن است که برای نخستین بار یکی از مقام‌های رسمی دولت، ابعاد خسارت اقتصادی ناشی از اختلال گسترده اینترنت را با عدد و رقم مشخص بیان می‌کند؛ ارقامی که نشان می‌دهد مسئله دیگر صرفاً یک اختلال فنی یا محدودیت مقطعی نیست، بلکه به بحرانی اقتصادی برای هزاران کسب‌وکار و میلیون‌ها کاربر تبدیل شده است.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که بر اساس گزارش نت‌بلاکس، اختلال و محدودیت گسترده اینترنت در ایران وارد هفته یازدهم خود شده است. طی این مدت، بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، فروشگاه‌های اینترنتی، پلتفرم‌های خدماتی، استارتاپ‌ها و حتی شرکت‌های حوزه فناوری با افت شدید درآمد یا توقف بخشی از فعالیت‌های خود مواجه شده‌اند.

در سال‌های اخیر، اقتصاد دیجیتال به یکی از معدود بخش‌های رو به رشد اقتصاد ایران تبدیل شده بود. بخش مهمی از اشتغال جوانان، کسب‌وکارهای خانگی، تجارت آنلاین و خدمات نوآورانه به اینترنت وابسته شده و همین مسئله باعث شده هر اختلال گسترده، مستقیماً معیشت بخشی از جامعه را هدف قرار دهد.

محمدجواد آذری جهرمی، وزیر پیشین ارتباطات، نیز پیش‌تر هشدار داده بود: «اقتصاد دیجیتال با اینترنت محدود و ناپایدار نمی‌تواند رشد کند.» او تأکید کرده بود قطع یا اختلال طولانی‌مدت اینترنت، اعتماد سرمایه‌گذاران و فعالان این حوزه را کاهش می‌دهد و می‌تواند مهاجرت نیروی انسانی متخصص را تشدید کند.

در کنار این مسئله، برخی فعالان اقتصادی معتقدند خسارت واقعی حتی فراتر از اعداد اعلام‌شده است؛ زیرا بخشی از آسیب‌ها مانند از دست رفتن مشتری، کاهش اعتماد بازار، مهاجرت کسب‌وکارها یا توقف سرمایه‌گذاری، در آمارهای کوتاه‌مدت قابل اندازه‌گیری نیست.

رضا الفت‌نسب، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه کسب‌وکارهای اینترنتی، نیز در ماه‌های گذشته گفته بود: «بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین دیگر توان تحمل اختلال‌های طولانی را ندارند.» او هشدار داده بود ادامه وضعیت فعلی می‌تواند به تعطیلی بخشی از شرکت‌های کوچک و متوسط حوزه دیجیتال منجر شود.

از منظر کلان اقتصادی، اهمیت مسئله فقط به شرکت‌های فناوری محدود نمی‌شود. امروز حمل‌ونقل اینترنتی، فروش آنلاین، تبلیغات دیجیتال، خدمات بانکی، آموزش مجازی، ارتباطات سازمانی و حتی بخشی از زنجیره توزیع کالا به اینترنت وابسته است. بنابراین اختلال گسترده در این حوزه، عملاً روی بخش‌های مختلف اقتصاد اثر می‌گذارد.

همین مسئله باعث شده برخی کارشناسان از «شوک چندلایه اقتصادی» سخن بگویند؛ شوکی که هم درآمد مستقیم کسب‌وکارها را کاهش می‌دهد، هم هزینه فعالیت اقتصادی را بالا می‌برد و هم فضای نااطمینانی را در بازار تشدید می‌کند.

در عین حال، باید توجه داشت بخشی از این محدودیت‌ها در بستر شرایط جنگی و تهدیدات امنیتی اخیر رخ داده است. مقام‌های دولتی و امنیتی بارها اعلام کرده‌اند برخی محدودیت‌ها با هدف کنترل تهدیدات سایبری، حملات دیجیتال و حفظ امنیت زیرساخت‌ها اعمال شده است.

اما حتی در همین چارچوب نیز اکنون بحث اصلی به «هزینه اقتصادی» این وضعیت منتقل شده است. یعنی پرسش مهم این است که اقتصاد ایران تا چه اندازه می‌تواند فشار ناشی از اختلال طولانی‌مدت اینترنت را تحمل کند؛ به‌ویژه در شرایطی که تورم، فشار ارزی و رکود نیز هم‌زمان بر کسب‌وکارها اثر گذاشته‌اند.

از منظر کارشناسی، اقتصاد دیجیتال ایران در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین سوپاپ‌های اشتغال تبدیل شده بود. بسیاری از جوانان، فریلنسرها، فروشندگان خرد و فعالان خدماتی، در شرایط دشوار بازار کار سنتی، به فضای آنلاین روی آورده بودند. به همین دلیل، اختلال گسترده اینترنت فقط به معنای کاهش درآمد شرکت‌های بزرگ نیست، بلکه مستقیماً معیشت بخش بزرگی از طبقه متوسط و جوانان را تحت فشار قرار داده است.

در همین حال، برخی گزارش‌های اقتصادی هشدار داده‌اند ادامه محدودیت‌های شدید اینترنت می‌تواند روزانه ده‌ها میلیون دلار به اقتصاد ایران خسارت وارد کند. این مسئله به‌ویژه در حوزه صادرات خدمات دیجیتال، همکاری‌های بین‌المللی و فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، بخشی از فعالان حوزه فناوری معتقدند اقتصاد دیجیتال به دلیل ماهیت خود، به‌شدت وابسته به «اعتماد» و «پایداری ارتباط» است. یعنی حتی اگر اینترنت در آینده به وضعیت عادی بازگردد، بخشی از آسیب‌های فعلی ممکن است در قالب کاهش سرمایه‌گذاری یا مهاجرت نیروی متخصص باقی بماند.

در چنین فضایی، اظهارات معاون وزیر ارتباطات را باید نشانه‌ای از افزایش نگرانی در داخل دولت نسبت به تبعات اقتصادی اختلال اینترنت دانست. وقتی مقام رسمی دولت از «شوک اقتصادی جدی» سخن می‌گوید، یعنی مسئله دیگر فقط فنی یا امنیتی نیست و به سطح سیاست‌گذاری اقتصادی کشور رسیده است.

اعلام خسارت ۵۵ هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال، تصویری روشن از ابعاد بحران فعلی ارائه می‌دهد؛ بحرانی که نشان می‌دهد اینترنت در اقتصاد امروز ایران دیگر یک ابزار جانبی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی تجارت، اشتغال و زندگی روزمره محسوب می‌شود.

واقعیت این است که اقتصاد دیجیتال ایران، هم‌زمان با فشارهای جنگی، تحریم و مشکلات داخلی، اکنون با چالش بزرگی به نام بی‌ثباتی ارتباطی روبه‌رو شده و ادامه این وضعیت می‌تواند تبعاتی فراتر از کاهش درآمد کوتاه‌مدت برای آینده اقتصاد کشور به همراه داشته باشد.