اعتیاد؛ سرقتی که بی‌صدا از آینده شروع می‌شود

روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، فرصتی برای نگاه دوباره به واقعیتی است که گاهی در میان انبوه اخبار روزمره فراموش می‌شود. اعتیاد معمولاً از یک تصمیم بزرگ آغاز نمی‌شود؛ از یک کنجکاوی، یک وسوسه، یک بحران روحی، یک دوستی اشتباه یا تلاشی برای فرار موقت از فشارهای زندگی شروع می‌شود. اما آنچه در ابتدا راهی برای فراموش کردن مشکلات به نظر می‌رسد، به‌تدریج خود به بزرگ‌ترین مشکل زندگی انسان تبدیل می‌شود.

در سال‌های اخیر، چهره مواد مخدر نیز تغییر کرده است. اگر روزگاری بیشتر نام مواد سنتی شنیده می‌شد، امروز مواد صنعتی و روان‌گردان‌های جدید با قدرت تخریب بیشتر، سرعت وابستگی بالاتر و دسترسی آسان‌تر، جامعه را با تهدیدی پیچیده‌تر روبه‌رو کرده‌اند. کاهش سن مصرف، گسترش الگوهای جدید توزیع و افزایش تنوع این مواد، نشان می‌دهد که مقابله با این پدیده دیگر تنها با روش‌های گذشته امکان‌پذیر نیست.

آنچه بیش از همه نگران‌کننده است، این است که اعتیاد هیچ مرزی نمی‌شناسد. نه سن، نه تحصیلات، نه موقعیت اقتصادی و نه جایگاه اجتماعی، هیچ‌کدام تضمینی برای مصون ماندن از این آسیب نیستند. به همین دلیل، مبارزه با مواد مخدر تنها مسئولیت نهادهای انتظامی و قضایی نیست؛ خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه و همه نهادهای فرهنگی و اجتماعی در این میدان نقش تعیین‌کننده دارند.

اعتیاد تنها سلامت جسم را از بین نمی‌برد. بسیاری از آسیب‌های اجتماعی، از فروپاشی خانواده گرفته تا ترک تحصیل، بیکاری، خشونت، جرایم و کاهش بهره‌وری اقتصادی، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با این پدیده در ارتباط هستند. در واقع، هر فردی که گرفتار اعتیاد می‌شود، تنها یک قربانی نیست؛ بخشی از سرمایه انسانی جامعه نیز از چرخه تولید، خلاقیت و پیشرفت خارج می‌شود.

در این میان، نباید از نقش سلامت روان غافل شد. بسیاری از متخصصان معتقدند پیشگیری از اعتیاد، پیش از آنکه در مراکز درمانی آغاز شود، باید از خانه، مدرسه و جامعه شروع شود. جوانی که احساس امنیت، امید، تعلق و فرصت برای ساختن آینده دارد، کمتر در معرض انتخاب‌های پرخطر قرار می‌گیرد. پیشگیری، تنها گفتن «نه» به مواد مخدر نیست؛ ساختن شرایطی است که انسان اساساً نیازی به پناه بردن به آن احساس نکند.

از سوی دیگر، نباید افرادی را که درگیر اعتیاد شده‌اند، صرفاً با برچسب و قضاوت نگریست. بسیاری از آنان بیش از هر چیز به درمان، حمایت و فرصتی دوباره برای بازگشت به زندگی نیاز دارند. تجربه نشان داده است که هرجا جامعه دست یاری به سوی بهبودیافتگان دراز کرده، امید نیز فرصت بیشتری برای بازگشت پیدا کرده است.

روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، فقط روز مقابله با یک ماده نیست؛ روز دفاع از آینده است. آینده‌ای که در آن جوانان به جای گرفتار شدن در چرخه وابستگی، فرصت شکوفایی استعدادهای خود را داشته باشند؛ خانواده‌ها به جای نگرانی، امنیت را تجربه کنند و جامعه به جای پرداخت هزینه‌های سنگین درمان و آسیب‌های اجتماعی، سرمایه خود را صرف رشد و توسعه کند.

اعتیاد، زندگی را یک‌باره نابود نمی‌کند؛ آرام‌آرام امید را کمرنگ، رؤیاها را کوچک و آینده را از انسان می‌گیرد. شاید به همین دلیل، بزرگ‌ترین پیروزی در مبارزه با مواد مخدر، نه کشف محموله‌های بیشتر، بلکه ساختن جامعه‌ای باشد که در آن، جوانان برای ساختن آینده خود، دلیل بیشتری برای زندگی داشته باشند تا برای فرار از آن.